^^fiRA^^^^
THE f tl LAI2 Dccr; Stiep
t8090 WYOMING
DETROIT, MICM. 4832!
U S A.
fTl
3^'
VOCABULARIO
^
T'""',0-CiSTEllAIIO
PEEMIADO CON LA MEDALLA DE BRONOE EN LA
EXP0SICI6n Dte EILIPINAS EN MADRID,
EN EL ANO DE 1887.
CON SUPERIOR PBRMISO
UN D^eiM A EDICi6n )
MANILA, 1920.
!* ^
imprenta, librerta y papeleria
J. MARTINE2
i\ P. Hor^a 34-38, Tel. 5005 P. ealderoB 108, ealiildo 253 lBtraffluro8..Te!.J283
>
VOCABULARIO
TlGALO-CASTELliNO
PREM[ADO OON LA MEDALLA DE BRONOE EN LA
exposioi6n DE EILIPINAS EN MADRID,
EN EL ANO DE 1887.
CON SUPERIOK PERMISO
UNBEeiMA EDIOION
MANILA, 1920.
Libreria e Imprenta de J. MARTfNEZ
Gabildo 253, Intramuros. Tel. 3283.
PL
. FA 7
\2ZO
Es propiedad de la Imprenta,
Lihreria y Papeleria de Juan
Martinez.
VOCABULARIO
TAGALO-CASTELLANO
Manga ngalan nang eatauan
nang tauo.
Ang eataudu.
Ang lilo.
Ang dugd.
Ang ugat.
Aug buto,
Aug lamdn.
Ang baUt
Ang eababauan ng baldt.
Ang Idmad.
Ang no6.
Ang quilay.
Ang bub6ng nang matd.
Ang piliematd.
Ang matd.
Ang baliptatao
Aug billg nang matd.
Nombres del euerpo
humano,
El euerpo.
La cabeza.
La sangre.
La vena.
El hueso.
La earne.
La piel.
El eiitis
La telilla.
La frente.
La eeja. \
El pdrpado.
La pestaGa,
El ojo.
La pupila % nifia del 0]o.
La eatarata -dei ojo.
Ang elaloyan nang luh^.
Aiig ii6ng.
Ang buhde
Aog mue ha,
Ang bibig,
Ang Idbi.
Ang pisngi.
Ang piHpisan
Ang bumbiinan,
Ang tainga,
Ang ngipin.
Ang bagang.
Ang guilaguid.
Ang dila.
Ang gutiL
Ang ngaldngaU.
Ang lalamunan,
Ang gulung guhmgan.
Ang sihang.
Ang baba.
Ang bituea.
Ang hlg..
Ang batoe.
Ang litae.
Ang bungo.
Ang balagat.
Ang baheat
Ang eamay
Ang baraso.
Ang sieo.
Ang galang galangdn.
Ang palad ng eamdy. -.
4 - ^
El lagrimal.
La nariz.
El pelo 6 oabelb
La eara, rosiro c3 sem*
blante.
La boea
El labio.
La mejilla 6 earrillo.
La sien.
La mollera.
La oreja.
El diente.
La muehn.
La eneia
La lengua
La eampaniUa del gnznate.
El paladar t
La garganta
El es6fago^ o laringe.
La quijada 6 mandlbula
La barba
La tripa.
El euello 6 pescuezo.
La cerviz,
El seso.
La calavera 6 easeo de la-
cabeza.
La clavicula.
El hombro.
La mano.
El brazo.
El eodo.
La muileea
La palma de la mano.
Aog daliri
El dedo.
Ang hinMlaqui.
El . dedo pulgar.
Ang liintuturo.
El dedo Indiee
Ang dato:
El dedo mayor.
Ang susuutan siogsing.
El dedo anular
Ang caliDgquingan
El dedo mefiique 6 i
rieular.
Ang bueo nang daliri.
El artejo.
Ang cuc6.
La mia
Ang quiliqnili
El sobaeo
Ang tian
La barriga 6 vientre.
Ang dibdib.
El peeho.
Ang siiso.
La teta
Ang tadiang
La eostilla
Ang taguiliran.
El eostado.
Ang piisod.
El ombligo.
Ang bay uang.
La eintura.
Ang sinapuponan.
El regazo 6 falda.
Ang baga.
El bofe 6 pulm6n.
Ang piiso.
El coraz;6n.
Ang atay.
El higado.
Ang apd6.
La hieL
Ang pantog.
La vejiga.
Ang siemura
El 6st6mago.
Ang lic6d
La espalda.
Ang gulugod.
El espinago.
Ang puit.
El euio 6 trasero.
Ang bahay bata.
Xa matriz.
Ang iniiuan.
La plaeenta.
Ang paa
El pie
Ang binti.
La pierna 6 pantorrilla
Ang hita.
El muslo.
Ang tuhod.
La rodilla.
Ang alae alaean.
Lia €orva.
au-
6
Ang lol6d.
Ang litid
Ang bub6ng nang paa.
Ang saeong
Ang biieong bueong*
Ang talampaean.
Ang bias nang binti 6
baraso.
Ang quiiabot nang balat.
Ang pigui.
Ang balaeang.
Ang singit.
Ang >ayAg.
La espinilla.
El nervio.
El tarzo 6 empeine del
pi^.
El zancajo 6 .earearial.
El tobillo.
La planta del pie.
La eanilla.
El poro,
La nalga.
La eadera.
La ingle,
El testieulo, eonipaHon 6
turma.
Sa manga saquit nang
tauo
De las enfermedades del
homhre.
Ang saquit.
Ang ub6.
Ang hiea.
Ang tagulabay.
Ang alipunga.
Ang tunga.
Ang pigsa
Ang bungang-arao.
Ang galis.
Ang baiqui.
Ang aguihap.
Ang euldni.
Ang eati.
Ang pangingil6.
La enferniedad
La tos.
El asma,
La roneha.
El sabaii6n.
El uAero 6 panadizo.
El diyieso.
El salpullido.
La sarna.
La papera.
La ampolla.
La seea.
La comez6n.
La dentera.
Ang buni.
Ang binat
Ang hilo.
Ang saquit na ealahati sa
ulo.
Ang pangingiqui.
Ang lagnat.
Ang balisaosao.
Ang eabag.
Ang pamamaga
Ang balingoyng6y.
Ang pulieat
Ang bulutong. ^
Ang lipae.
Ang sugat.
Ang latay.
Ang siiea.
Ang bulag.
Ang pilay
Ang bingi
Ang eulugo.
Ang nana.
Ang sinoe,
Ang lumpo.
Ang olol.
Ang eabulagdn.
Ang eapilaykn.
Ang eabingihan.
Ang eaululdn ;
Sa pananamit at ibapang
manga alahas,
Ang damit 6 pananamit
El herpe 6 empeine
La reeaida.
Ei mareo 6 vahido.
La Jaqueca
El esealoMo 6 ealentura
y frio.
La iiebre 6 ealentura.
La estangurria 6 mal de
orina.
La ventosidad.
La hin€haz6n
La hemorragia,
El ealambre
La viruela.
El eallo.
La llaga 6 herida.
El eardenal.
El v6mito.
El eiego.
El coJo
EI sordo.
La verruga.
La materia.
EI hipo.
El tullido.
El loeo
La eeguera,
La coJera.
La sordera.
La loeura.
Del vestido y demas
alhajas
EI vestido, ropa 6 traje.
Ang baro.
Ang salauaL
Ang panyo.
Ang sombrero.
Ang ehapin.
Ang naedias.
Ang sinelas.
Ang sueldy.
Ang siiyod.
Ang singsing,
Ang hieao.
Ang botonis.
Ang emntas.
Ang ealmen.
Ang saya/
Ang naguas.
Ang alampay.
Ang tungeod,
Ang payoDg.
Ang paypay.
Ang euaeo.
Ang list6n.
Ang bahag
Ang .pamigquis.
Ang lambong.
Ang baliiti.
8 —
La eamisa,
El pantal6n.
El panuelo.
El sombrero.
El zapato.
El ealeetin 6 media.
La ehaneleta 6 ehinela.
El peine.
El peine de pioJo.
El anillo 6 sortiJa.
El pendiente 6 zarcillo.
El boton,
El rosario.
El eseapulario.
La saya 6 basquifia.
La enagua.
Ei paHo de pescuezo.
El bast6n, bdeulo 6 ca-
yado.
El paragua 6 guarda\poL
El abanieo.
La pipa
El eordon 6 list6n.
La braga
El eenidor 6 cintur6n.
La mantellina.
El peto 6 eota de malla.
Sa eatigalian at eahUigan Be la naturahza e imli^
nang tauo,
Ang hiuinga.
Ang paDgamoy.
naeion de homhre,
La aspiraci6n 6 aliento
El olMo.
Aiig
panamdani .
El
sentimiento 6 i
ci6n.
Ang
gutom.
^El
hambrt.
Ang
uhao.
La
sed.
Ang
hieab.
El
bostezo.
Ang
bahia
El
estoriiudo
Ang
dilhay.
El
reglieldo 6 erueto.
Ang
eapalaluan.
La
soberbia 6 altivez.
Ang
ealibugaa
La
]ujuria 6 laseiyia.
Ang
eagahtan.
La
ira 6 eolera
Ang
eataeauan.
La
gula.
Ang
eapanaghihan.
La
eodieia.
Ang
eatamaran.
La
pereza.
Ang
eababaau ng
loob
La
humildad.
Ang
aua sa eapua
tauo.
La
1 a r g u e z a 6 1 i l:
Hdad.
Ang.
eahnisan sa
eeha
La
eastidad 6 pureza
sensa-
layan
Ang p a g li a h a u a c nang
loob.
Aug easiyahan.
Aug p a g t i t i i s 6 pagba-
bata.
Ang sinta 6 pagibig.
Ang easipagan,
Aug earamutan,
Ang pananampalataya.
Ang pag asa 6 panaoahg.
Ang eabaitan.
Ang eatuiran.
Ang tibay 6 laeas.
Ang ealooban.
Ang eaauaan.
La eontineneia.
La templanza.
La paeieneia 6 toleran-
eia.
M amor.
La diligenoia.
La avaricia
La fe 6 ereeneia.
La esperanza 6 confianza.
La prudeneia.
La Justicia, raz6a 6 de-
reeho.
La foiJLaleza.
La Yoluntad ^ 6 interior.
La miserieordia 6 piedad.
10 -
Ang taeot.
Ang galang 6 pitagan.
Ang eapayapaap 6 eatahi
miean.
Ang ealubayan nang loob.
Ang eatiuasayan nang
loob.
Ang pagiisip.
Ang nasa.
Ang pagcaqnilala
Ang earunungan.
Ang eahinhinan.
Ang paghatol.
Ang eagalingan.
Ang sumpa 6 tungayao,
Ang easama an
Ang eapangitan.
Ang eabanalan
Ang eatapangan.
Ang earuagdn.
Ang eahinaan ng loob.
Ang eapayatan,
Ang eatabaan.
Ang eataasan
Ang eaputian,
Ang eaitiman.
Ang pageaeandili 6 pagea
eaHnga.
Ang eapaubayaan.
Ang sahta.
Ang pagmumura.
El temor 6 miedo.
El respeto 6 reverencia,
La paz, sosiego 6 quie-
tud
La mansedumbre,
La longanimidad.
El pensamiento.
El deseo 6 anhelo.
El eoneeimiento,
La sabiduria 6 eieneia.
La modestia.
El consejo 6 senteneia.
La bondad
La maldieion.
La maldad.
La fealdad6deformi-
dad
La yirtud 6 santidad.
El yalor 6 Yalentia.
La eobardta.
La iragilidad.
La flaqueza 6 delgadez.
La gordura,
La altura
La blaneura.
La negrura.
El amparo 6 proteeeion.
EI abandono 6 desam-
paro.
La palabra, idiomS* 6 len-
gua.
La murmuraci6n.
11
Ang eamatayan
Ang diri 6 suelAm.
Ang pagsunod 6 eapintu-
hoan.
Ang pagsu6y.
Ang ugali 6 asal.
Ang eapalaluan.
Ang eamahalan
Ang eatuaan 6 easayahan
Ang eabataan.
Ang eabinataan. *
l Ang eatandaan.
Ang eapatauaran.
Ang pananatiH.
^ Ang eatotohanan.
Ang easinongahngan
Ang pagpapatotoo.
Ang pagtataa.
Ang eabusiigan.
Ang panghhbae.
Ang eabuntisan.
Ang eagandahan.
Ang earuehaan.
Ang pageahmot'
Ang eahluhan.
Ang eamurahan.
Ang puri 6 eamahalan.
Ang mana.
.Ang eapangahasan.
Ang eapangyarihan.
Ang eadayaan,
Ang pagaalaga.
La muerte.
El aseo,
La obedieneia.
La rebeldia 6 infracci6n,
La eostumbre.
La yanidad 6 orguho.
La nobleza.
La alegria 6 regociJo.
La nifiez
La juventud.
La vejez 6 aneianidad.
El perd6n 6 remision.
La perseverancia.
La verdad certeza.
La mentira.
La atirmaeion.
La negaci6n.
La hartura.
El zaherimiento.
La prefies.
La belleza 6 hermosura.
La pobreza 6 miseria.
El olvido.
La traici6n.
La deshonra 6 infamia.
El honor 6 honra.
La hereneia.
El atrevimiento 6 insolen-
eia.
El poder, facultad 6 auto*
ridad.
El engaflo 6 fraude,
EI euidado.
J2
Ang pagtaiiod.
Ang eamalian
Ang easusian
Ang easuealan nang
loob.
Ang eatauohan.
Ang paghahandog.
Ang biro
Ang taua
Ang easelangan.
Ang daing,
Ang ihi
Ang tae,
Ang hingal. *
Ang panaaraaoa 6 pama
malat.
Ang panaguinip.
Ang pagHliueod.
^ng pageabao.
Ang bigay eaya.
Ang panunumpa.
Aog bala,
Ang bilin 6 pagtatagobiHn;
Ang paghahabla.
Ang paghanap 6 pagsiya-
sat.
^ng pagtan6ng.
Ang pagsagot.
Ang pag aahnlangan.
Ang pageaeailangan.
Ang easalatan.
Ang ealabhasaan.
La yigilaneia
La equivocaci6n 6 error.
La disereeion.
La pesadumbre 6 aogustia.
La humanidad.
La ofrenda 6 oferta.
La burla.
La risa.
La deHcadeza
La queja 6 siipliea ^
La orina
La mierda 6 excremento,
El Jadeo.
La ronquera.
E! suelio 6 pesadilla
El servicio.
La viudez.
EL dote
El Juramento
La amenaza,
El eneargo 6 reeomenda
eion.
La querella 6 demanda.
La pesquisa.
La pregunta 6 interrogaeidn
'La respuesta 6 eontesta-
eiou.
La duda 6 dificultad.
La neeesidad
La escasez 6 earestia,
La prodigaiidad.
— 13
Ang pagtitipid.
Ang eabigatan.
Ang eagaanan
Ang buotdng hininga.
Ang pageaba nang dibdib.
Ang aua 6 habag,
Ang guithi 6 sindde.
Ang panguignilalas.
Ang
hiniala.
Ang
hiyd 6 eahinhinan.
Ang
layao 6 aUndog,
Ang
handog 6 alay.
Ang
hitBaahiman,
Ang
pagtu} a
Ang
parusa.
Ang
dahidahilan.
Ang
eabaUsanhdn.
Ang eaUgaHgan.
Ang
pagtauag.
Ang
sayao.
Ang
talinghaga.
Ang
laMng.
Ang
Uhim.
Ang
imbay.
Ang
p agli bde 6 p a
oyam.
Ang
panata.
Ang tipanan.
Ang
taning 6 tipan.
Ang
tiea 6 aeala.
La eeonomia 6 parsimo-
nia.
La gravedad 6 peso.
La Uviandad 6 ligereza.
El suspiro.
La palpitaeion del peeho.
La eompasion 6 pieda,d.
El espanto, asombro 6
susto.
La admiraeion 6 mara-
viUa.
El milagro 6 pr6digo
La vergiienza 6 pudor.
La earieia,
El regalo
El alago
La Usonja 6 adulaci(5n.
l a pena 6 eastigo.
El pretexto 6 achaque.
La molestia
La oeupaeion
El Uamamiento.
El baile 6 danza
ia metafora, enigma 5 ale-
gorla.
La traza 6 invenci6n.
El seereto,
El eontoneo
El esearnio, bald6n 6 saf-
easmo,
La promesa 6 voto.
El eoneierto
El plazo 6 tregua.
El prop6sito 6 intenci6n.
Ang paquinabang.
Ang yaeap 6 yap6s.
Ang daeot.
Ang halle
Ang pageauili
Ang ealagayan 6 eatung-
eulan.
Ang p^gbubund.
Ang pag aauay.
Ang ealigaligan 6 eabali-
sanhan.
Ang haUmbaua.
Ang lasa 6 lasdp.
Ang tdbog.
Ang paghula.
Ang pangangaral.
Ang pagdating.
Ang eabinaan.
Ang easalanan.
Ang pagsisisi.
Ang ualang sala.
Ang paglaban.
Ang eapalamarahan
Abg pagpasiya 6 pagba-
lae.
Ang pagtuttiro.
Ang eapahintulutan.
Ang paglagui.
Ang eataiiimiean.
14 —
La gananeia, proyeeho 6
utilidad,
El abrazo
El puSado.
El beso.
La afici6n.
La posesi6n 6 estado.
La lueha.
La rifia 6 pelea.
l.a inquietud
El eJemplo.
El gusto.
El Qnojo.
La p r o f e c 1 a 6 b a t i c i-
nio.
El sennoa 6 predicaci6n.
La venida 6 llegada.
La debilidad.
El peeado, eulpa 6 de-
Hto.
El arrepentimiento 6 do
lor.
El inoeente 6 ineulpa-
ble.
La resisteneia.
La ingratitud.
La opini6n, pareoer 6 eil-
eulo,
La ensefianza.
El permiso 6 lieeneia.
La permaneneia.
La quietud,
ir>
Ang eamangmangan.
Ang paquiqaipagtalo.
Ang eaeristiauohan
Ang pagpapaalam.
Ang eapalaran.
Ang eaualang palad.
Ang pagninilaynilay.
lAng easaeunaan.
1
Ang usapln.
Ang pag-usig.
lAng pag aanyaya 6 pagpi-
piguing
Ang alang alang.
Ang pageaeasundo.
Ang eahiguitan.
Ang pageabalam.
Ang eatipunan.
Ang pageaeapisan. ,
Ang pagpupugot.
Ang pagbdti.
Ang pustahan.
Ang taebuhan.
Ang biydya.
Ang alingaongao 6 sabi-
sabi.
Ang haua.
Ang laro.
ing pag-alio sa pagliii-
bdng.
La ignoraeidn 6 neeedad.
La obstinaeion.
La eristiandad 6 eristia-
nismo.
La despedida.
La suerte 6 fortuna.
La desdieha 6 infortu-
nio.
La eonsideraci6n, medita-
ci6n 6 refiexi6n.
La desgraeia 6 peli-
gro
El pleito.
La persecuei6n.
La inyitaeion 6 eon-
vite.
El eomedimiento.
La eoneordia.
La ventaja.
La tardanza 6 demora.
La congregaci6n.
La reuni6n,
La degoUaeion.
La salutaci6n 6 anuneia*
ci6n.
La apuesta,
La eorrida,
El d6n 6 dddiv^.
El rumor.
El eontagio,
El ju^go.
La diversi6n 6 distrae-
ci6nl
IG
Ang saesae nang sieo.
El
eodazo.
Ang suntoe 6 dagoe.
EI
punetazo.
Ang sunt6c sa mue ha
El
n.K)jic6n.
Ang sutsot
El
silvido.
Ang pitie
Ei
papirote.
Ang eurot 6 piral
El
peHi7Xo.
Ang liigop.
El
sorbo.
Ang hinagpis
La
angustia 6 congoja.
Ang dayang paeana.
La
asechanza.
Ang pagbibigay sala.
La
imputaei6n.
Ang pagpapasiya.
La
resolueion.
Ang eaualan nang ga-
La
irroTereneia.
lang.
Ang pananambitan.
La
endeeha.
Ang pananangis.
El
Hanto.
Ang haebang.
El
paso
Ang naaab6t.
El
aleanee 6 eapaeidad
Ang gantl 6 bibis
El
premio, reeouipensa 6
g
;alard6n
Ang pagHHhi.
La
eoneepeion
Ang pagdalao.
La
visifaei6n.
Ang pageaeasah
El
desposorio
Ang pe^tulae.
El
empujo.
Ang npa.
El
sueldo 6 salario.
Ang paghahalal.
La
eleeeion.
Ang panguiguiguil.
El
corajo.
Ang paghalaehae.
La
carcajada.
Ang buis.
El
tributo 6 renta.
Ang paglangoy.
La
nataeion.
Ang^ pagealingeit.
El
deseuido.
Ang dalil.
La
eopla.
Ang oatunayan 6 pageato-
La
certificaci6n 6 eertidum
too.
bre.
Ang ambd.
El
ademan.
Ang easaysayan.
— 17 --
La defmiei6ii 6 explicaci6a.
Sa eamaganaean,
A ng ca aiaganaean .
Ang niioo,
Ang niino sa tiihod.
Ang nuno sa t a 1 a m-
paean.
Ang ama.
Ang ina,
Ang amain.
Ang ali.
Ang eapatid.
Ang pinsan.
Ang amaiu na iealauang
asaua nang ina
Ang ali na iealauang asaua
nang ama.
Ang ap6.
Ang ap6 sa tuhod.
Ang apo sa talampaean,
Ang manugang na lalaqui.
Ang manugang na babai.
Ang bienan,
Ang balae.
Ang baydo.
Ang bilAs.
Ang pamangquin.
Ang inaama.
Ang iniind.
Ang inaanae.
Be la parentela.
La parentela.
El abuelo 6 abuela.
El bisabuelo 6 bisabuela.
El tatarabuelo 6 tatara-
buela.
El padre.
La madre,
El tio.
La tia.
El hermano 6 hermana.
El primo 6 prima.
El padrasto.
La madrasta.
El nieto 6 nieta.
El biznieto 6 biznieta.
El tataranieto 6 tatara-
nieta.
El yerno.
La nuera
El suegro 6 suegra.
El eonsnegro 6 eonsuegra.
El euilado 6 euilada.
El concufiado 6 concufiada.
*«■■
El sobrino 6 sobrina.
11 padrino.
La madrina
El ahijado 6 ahijada.
_2
Ang lalaqiie.
Ang babae.
Aug anae.
Ang bagoug tauo.
Ang dalaga.
Ang anae na bugtdng.
Ang anae na panganay.
Ang bunso.
Ang eanunuan.
Ang eambal.
Ang binabae.
Ang ulila.
Ang eababayan.
Ang eainapohan.
— 18 —
El hombre 6 var6n.
La mujer 6 hembra.
El hijo 6 hija.
' El soltero, mozo, maneebo
6 eelibe
La soltera 6 moza,
El unigenito 6 u a i g e-
nita
El primogenito 6 primo-
genita.
El menor 6 menora,
El abolengo.
El gemelo 6 melh^o.
La hermalTodita.
El huerfano 6 hneriana.
La eompatriota 6 pai-
sano.
El deseendiente.
Ang haliayy manga pag-
aarl 6 manga easaneaimn
sa hahay^ ete,
Ang"" bahay.
Ang hagdan.
Ang}^baitang.
Ang pinto.
Ang durungduan.
Ang pinaglulutuan.
Ang batalan.
Ang cum6n.
Ang silid.
Ang tanauan,
Ang haUgui.
La easa^ muehles 6 me-
najeSi ete.
La easa.
La esealera.
La grada 6 peldaiio.
La puerta.
La ventana.
La eoeina.
La azotea.
La letrina.
Bl euarto, eelda, 6 apo
sento.
El mirador.
El poste.
19
Ang haliguing bat6,
Ang bubongan.
Ang balisbisau,
Ang alolod.
Ang saloe.
Ang silong,
Ang palababahan. ^
Ang ealan 6 dapog.
Ang palayoe.
Ang eauah.
Ang sandoe.
Ang ihauan
Ang tapayan.
Ang banga.
Ang tabo,
Ang batia.
Ang salop
Ang gatang,
Ang sipit.
Ang prinsa.
Ang pingan.
Ang maneoe.
Ang vaso.
Ang saro
Ang palaasinan.
Ang tungtong.
Ang bithdy.
Ang bdeol.
Ang bilao,
Ang baydng.
Ang eahoy na pangatong,
Ang guihngdn
Ang alihsan. '
Ang lusong lusongan.
El pilar 6 eolumna.
El teeho.
El vertient6 6 alero/
El caflo 6 eanal.
El rineon.
El zaguan
El pasamano.
El fog6ii.
La olia 4 puehera.
La sarten 4 mm.
La euehara.
La parrilla.
La tinaja
El eantaro.
El canjil6n.
I a artea 6 batam.
La ganta.
La ehupa.
La tenaEa.
La planeha,
El plato.
El taza.
El vaso.
El Jarr0.
El salero.
La eobertera.
La eriba, eedam 6 la-
randa, ^
El eesto.
La eesta,
El eostai 6 saeo.
La leHa.
El molino de arros.
Ei molino de azdcar.
El mortero 6 almirei.
20 -
Ang
dayao.
La
baniaea.
Aiig
uaiis.
i.a
eseoba.
Aiig
langis.
EI
aeeite.
Aiig
gunting
La
tijera.
Aiig
earayoni.
La
aguja
Ang
sinuiid.
El
hilo 6 alg
;od6n.
Ang
sutla
La
seda.
Awg
banig.
La
estera 6 petate
Aiig
iinan.
La
almohada.
Ai)g
eumot.
La
Babana 6
manta
Aiig
dingding.
El
tabique.
ADg
suhay.
El
puntal
Ang
labasa
La
naTaja.
Aiig
tdri.
La
na?aja de
! gallo.
Ang
sanipayan.
La
pereha
Ang
mantel.
El
mantel.
iUig
tabiug
La
eortina 6
tapiz
Aiig
culamb6.
Er
pabellon
6 mosqui
tero,
^Mg
salaniln.
El
espejo.
Ang
ea!d.
El
nioton.
Ang
Mbid.
El
eordel.
ADg
sabon.
El
jab6n.
Aiig
pait.
EI
eseoplo 6
tormon.
Aug
eatam.
El
yunque 6
eepillo.
Ang
pangbutas.
El
talauilro.
Ang
quiquil.
La
lima.
Ang
tanieala.
La
eadena 6
grillo.
Ang
susi.
La
llave.
Ang
nnquian 6 binaloo.
El
eslateSn 6
pedernal.
Ang
ulog.
La
yezca.
Ang
earit.
La
hoz.
Ang
apugan.
El
ealero.
Ang
uupan.
La
silla 6 asiento.
Aug
panghieuat.
La
palaoea.
21
Ang araro
Ang soligui
Ang simpanao.
Ang hilamusan.
Ang timbd.
Ang liigar na eaeapan.
Ang pangalauit.
Ang pangati.
Ang salamin sa mata.
Ang usarol.
*Ang pisl 6 k'teng.
Ang palapala
Ang talaro 6 timba^gan.
£1 arado.
El dardo.
El armario 6 alaeena.
La }m}angana.
Bl eubo 6 balde.
El eomedor 6 re£ectorio.
El garabato d gariio.
La afiagaza d seiluelo.
El aoteojo5 gafas 6 anti*
farra8,
La azada.
El dordelillo.
El aodaraio.
La balanza.
Ang panahdn ang
manga
El tiempo^ Im astros y los
Arao, Buan, hituin
at ma-
elementos.
nga element s-
Ang panabeki,
Ang langit.
151 tiempo.
El eielo.
Aog taon.
El afio.
Ang Arao.
El Sol
Ang Buan.
La Luoa. '
Ang buan.
El mes.
Aog gabl.
La ooehe.
Aog loadaling arao.
La madrugada.
Ang liuayuay.
El alba/
Ang umaga.
La mailaoa.
Ang tanghali.
La siesta.
Aog bapoo.
Ang alapaap
Aog €}uidlat.
Ang eulog
La taide.
La oube,
El relaiopago.
El trueoo.
Ang eabilugao og
buao.
El pleoiluoio 6 luna liena,
90
Ang lindoL
Ang iriit.
Aog ealamigao
Ang liipa.
Ai)g apoy.
Ang hangin.
Aug onos. .
Ang bagpio 6 sigm.
Ang baguioog may Ipo-
fpo.
ABg amihan.
Aiig ipo ipo,
Ai)g lintie.
Aiig ah'iiiOOiB
Ang hamog.
Aiig lilap.
Ang ulao,
Aug ambeki.
Ai)g eadiliman.
ADg ealiuaBagao,
Ai3g bituin.
Aiig tala.
Ang bagong buao.
Aug babaghari.
Ang sinag nang arao.
Ang baha.
Ang sunog.
Ang' sandaigdigan.
Ang silanganaB.
Ang ealunuran.
Ang habagat,
Ang hilaga.
Ang tagar^o,
Ang tagulan,
Ang bugso nang ulan.
El temblor 6 terreraoto.
El ealor.
La frialdad.
la tierra.
El iuego.
El Tiento 6 aire.
La tormonta.
La tempestad.
El huraean.
La brisa 6 nordeste.
El torbeilino.
El rayo.
El Yapor de la tierra.
El sereno 6 roeio,
La niebla.
La iluvia 6 aguaeero.
La llovizna 6 niollizna.
La oseuridad.
La elaridad,
La estrella.
El lueero.
El nuvehu)io 6 luna nueya.
Y^ areo iris.
El resol 6 resplandor.
La ayenida 6 inundaeion,
La quema 6 ineendio,
El mundo,
El oriente.
El oeeidente 6 poniente.
El sur 6 yendabal.
El norte.
EI yerano 6 primavera.
El invierno u otofio.
El ehapar6n
— 23 —
Sa pageain at pag inom, De la eomida y bebida
Ang pageain,
Ang almusal.
Ang tanghalian.
Ang minindal
Ang bapunan.
Ang tubig.
Ang asin.
Ang eanin.
Ang ulam.
Ang sabao,
Ang suea
Ang mantiea,
Ang patis.
Ang pindang 6 lueba,
Ang bigas.
Ang darde.
Ang sausauau.
Ang aehara.
Ang pul6t.
Ang gamdt.
Ang mumo.
Ang alae.
Ang gatas.
Ang tinapay.
Ang balonbalonan.
Ang itlog.
Ang gulay.
Ang asueal.
Ang inihao.'
Sa manga hayop sa lupa^ sa
tubigan^ sa nangagsisilipad
at nangagsisisigapang,
Ang eabayo.
La eomida.
El almuerso.
La siesta.
La merienda,
La eena
Ei agua.
La sal.
La morisqueta 6 arroz €Ocido.
La vianda.
El ealdo.
Ei vinagre,
La manteea.
La sahiiuera,
La eeeina 6 tasaJo.
El arroz.
El salvado.
La pebre 6 salsa.
La aehara 6 eoeurtido.
La miel.
La medieina.
La migaja.
El vino.
La leehe.
El pan.
La molieja.
El huevo. . ^
La legumbre.
El azucar.
El asado.
De los animales 'terrestres^
ammtiles, voldtiles y
reptile^.
El eaballo.
— 24
Ang eabayong babai.
La yegua.
Ang ealabao,
El earabao 6 biifalo.
Aug ealabao na babai
La earaballa.
Ang baeang eapon.
El buey.
Ang baeang babayagiiin
El toro.
AngJ)aGang babai.
La vaca.
Ang^anae nang baea.
El beeerro 6 ternera.
Ang eambing na lalaqui.
El eabron.
Ang eambing na babai.
La eabra.
Aog dagang lalaqui.
El rat 6n.
Ang dagang babai
La rata.
Ang pusaug lalaqui.
El gato
Ang pusang babai.
La gata.
Ang alamid.
El gato montes.
Ang miisang.
El gato de x\lgalia.
Ang asong lalaqui.
El perro.
Ang asong babai.
La perra.
Ang tupang lalaqui.
El earnero.
Ang tupang babai.
La oveja.
Ang baboy.
El puereo 6 eerdo
Ang biie.
Et leehon
Ang baboy damo.
El jaba]i.
Ang usa.
El venado 6 ciervo.
Ang maehing na lalaqui.
El mono.
Ang maehing na babat.
La mona.
Ang halimao.
El leon.
Ang tigre.
El tigre.
Ang eonejo.
El coneJo.
Ang buaya.
El eaiman 6 eoeodrillo.
Ang patlng.
El tiburdn.
Ang pagui.
La raya.
Ang bangos.
El sdbalo.
Ang apahap.
La corvina.
Ang banae.
La liza.
Ang suso.
El earaeol.
— 25
Aug talaba.
Ang mamali.
Aiig hipou.
Ang alimango.
Ang alimasag.
Ang pauiean 6 pagong.
Ang eala
Ang eabibi.
Ang palos.
Ang iiata
Ang hasahasa
Ang eanddli
Ang ealapati.
Ang batobato.
Ang Muin.
Ang ouae,
Ang maya
Ang bkyaean oeabageabag.
Ang tipol,
Ang itie.
Ang manoe na taudang 5
tatiao.
Ang man6c na inahin.
Ang manoe na labiiyo
Ang bdlang.
Ang paroparo.
Ang langao.
Ang alitaptap.
Ang euago.
Ang pugo.
Ang euMghg.
Ang poe yotan,
Ang bubuyog.
Ang oang
La ostra/
La boea duke.
El eamaron
El congrejo.
El congrejo marino.
La tortuga 6 gakipago.
El earay 6 earey,
La almeja.
La anguila.
La sanguijuela,
La eaballa.
La bagre.
La paloma.
La tortola 6 paloma del
monte.
EI gabilan.
El eueryo 6 graJo.
El gorri6n
El mureielego.
La grulla.
El pato
El gallo.
La gaUina.
El gallo silyestre.
La langosta.
La mariposa,
La mosea
La lueerna.
La lechuza
El perdiz 6 codorniz.
La eigarra 6 ehieliarra.
La abeja.
El abeJ6n.
El escarabaJo.
26 -~
Ang bangao.
Ang ipis.
Ang eulasisi. '
Ang langay langayaii,
Ang eoliauan.
Ang tagae.
Ang pagak.
Ang lamoe,
Ang easili.
Ang ahas.
Ang saua
Ang olopong.
Ang bayaiiae.
Ang hiniango
^ng tuc6.
Ang himbubuli 6 timba-
balae
Ang butieiul.
Ang laDgani.
Ang bueboe.
Ang tanga.
Ang alopihan.
Ang bulate.
Ang ood.
Ang palaea.
Ang surot.
Ang gagamba.
Ang eagao.
Ang tungao.
Sa paglalaydy at pa-
ngingisdd,
Ang paglalayag.
La mosearda.
La euearaeha, 6 eorredera,
El papagayo.
La golandrina.
La oropendola.
La garza.
El peiieano.
El mosquito, 6 einii'e.
Ei cuervo marino.
La eulebra.
La boa.
La YiYora.
La iguana.
El eamaleon.
EI ehaeon 6 largato ca-
sero.
El lagarto.
La lagartija.
La hormiga.
La eareoma.
La polilla.
EI eiempies,
La lombriz
El gusano.
La rana
La ehinehe.
La arana
El dearo 6 arador.
La garrapata.
I)e la }iavegaci6n y
pesea,
La nayegaeion.
-- 27
Ang sasaquian.
Ang bangea.
^Ang do6ng.
Ang huH nang sasa(|uian.
Ang gaod 6 saguan,
Ang layag.
Ang tiqLin.
Ang uguit.
Ang eatig
iAng earang.
Ang ddla.
Ang baeleid.
^Ang piieot
pAng taga 6 binuit.
Ang baliuasan.
Ang pain.
La embareaeion.
La eanoa 6 banea,
La proa,
La popa.
El remo.
La vela
Ei varal de eaila
El timon.
El eontrapeso,
El toldo,
El atarraya.
El GorraL de pesea.
El ehinehorro.
El anzuelo.
El eafia ^e pesear.
El oebo 6 earnada.
Sa manga eahoy haTaman
at hunga nang eahoy,
Ang eahoy
Ang halaman.
Ang halamang manga gu-
lay,
Ang duhat
Ang puno ng lueban.
Ang bunga ng lueban.
Ang bayabas.
Ang dayap,
Ang saguing.
Ang labanos.
Ang paminta,
Ang balatong.
Be lo8 arholes^ plantas- y
/rutas,
El arbol
La planta 6 siembra.
La hortaliza.
El lomboy.
El naranjo.
La naranja.
La guayaba,
El limon,
EI platano.
EI rabano.
La pimienta.
El mongo.
28
Ang biiDgn.
Ang paeuau.
Anji taloog.
Ang luya.
Ang datno.
Ang eoloteolotan,
Ang sambong.
Ang easti'ili,
Ang ampalaya.
Ang tangnntangan.
Ang paho.
Ang niyog,
Ang sili.
Ang balangot.
Ang yantoe.
Ang eauayan.
Ang eabuti,
Ang tubo.
Ang palay.
Ang biilae.
Ang linga.
Ang molauin.
Ang ealabasa.
Ang lipo.
Ang sampaga 6 bulaelae.
Ang tina,
Ang diiua.
Ang dayami.
Ang buto nang alin mang
bunga.
Ang piino nang eahoy.
Aiig ugat nang oahoy.
Ang dilao.
La bonga. (palma, euya
l'ruta sirve para el
buyo)
La sandia.
La berengena.
El jengibre.
La yerba.
La mylva.
La salvia.
La altea.
La balsamina,
La mata.
La aeeituua.
El eoeo.
El pimiento.
La juncia.
El bejuco.
La eaiia.
El bongo 6 seta.
La earia dulee.
El palay.
-El algodon,
El ajonjoli
El molave
La calaboza.
La calabaza blanea.
La tior.
El anil.
El mijo 6 alpiste.
La paja de arroz.
La pepita.
El troneo.
La raiz.
El azafran.
~ 29
Ang eulasiman.
Ang bueo.
Aog usbong o labong.
Ang baguiDg.
La Yerdolaga.
El eapullo.
El retofio 6 eogollo.
La biedra.
Sa eatungeidem, paghaha
nap at ealagayan naug
tauo.
I)e la dignidady prqfesi6n
y posesion del hmtbre,
[Ang
Ang
Ang
^Aug
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
Ang
papa.
emperador.
barL
pare.
hoeom.
sundalo.
anloague.
panday.
taga pangusina.
manunulat.
maghahalaga,
mangagamot.
maglalaeo.
magsasaea.
raananahi.
taga-pagiaba
magdadamo.
taga pamiU.
taga pagbili.
nag aaral.
taga paghatoh
maealulualhati,
mag-aasin.
mangangaso.
mapanirang puri.
El
El
El
El
papa.
emperador,
rey,
padre 6 saeerdote.
Kl
alealde 6 juez.
El
soldado.
El
carpintqro.
El
lierrero.
El
eoeinero.
El eseribiente
El
tasador:
El
medieo 6 eiruiano
El traiieante.
El
labrador.
El
sastre 6 eosturera.
El
lavandero 6 lavandera
El
zacatero. .
El
eomprador.
El
Yendedor.
El
estudiante.
El
senteneiador.
El
gloritieador.
El
salinero.
El
cazador.
El
desaereditador.
— 30 —
Ang mapagbala.
Aiig mapagpalayao.
Ang mapagtuya.
Ang mapagpatubo,
Ang raapagsiiboL
Ang mapagsumb6ng,
Ang pintaeasi 6 tagapag-
tangol.
Ang bilot.
Ang dalubasa
Ang mangagaod.
Ang raanlalagari»
Ang manlalalie.
Ang upahan.
Ang gumagaua nang eha-
pin.
Ang manhUmbdg.
Ang tagapag alaga.
Ang sisiua
Ang mangagaua nag pa-
Ie6c, pilon, paso ete.
Ang magtatanim.
Ang mangagapas.
Aug sueab 6 hlo.
Ang suitie.
Ang eahalile.
Ang palasugdl.
Ang manunues6.
Ang taga-paningil.
Ang mamamdlo.
Ang manhahabi.
Ang maninina.
Ang manghuhuli.
Ang maeasalanan.
Ang magnanaeao.
El amenazador.
EI aearieiador
El adulador.
El usurero 6 prestamista.
El sobornador
El denuneiador.
El abogado 6 intereesor.
La eomadrona 6 partera.
El interprete.
Ei remo 6 bogador.
El aserrador.
El tornero.
Ei jornalero.
El zapatero.
El imprssor.
La nodriza.
La ama de leehe.
El alfarero.
El sembrador.
El segador.
El traidor,
El tacafio.
El sueesor-
El jugador
El tentador.
El eobrador.
El azotador.
El tejedor.
El tintorero.
El aprenhensor.
El peeador.
El ladrdu.
— 31 ^
Apg mapagUlang.
Ang mapagbintang.
*Ang pamboli 6 tagapam-
buli
Ang mapaglibde.
Ang mapagbigay balisa.
Ang mapag osisa
Ang pinageaeaiitangan.
Ang taga pagtangoL
Ang taga pagsaysay.
, Ang mapagpalit.
lAng mapagpanauinip.
ying mapagparusa.
^Ang mapagtulad.
Ang mapag opasala.
Ang mapagsiiay.
Ang mapamintds.
Ang mapagpanalo.
Ang may dala.
Ang magdaraya.
Ang maglalangis.
Ang mapanganae
Ang mapag ampon.
Ang,masagutin.
Ang manghuhula.
Ang pulube.
Ang easama.
Ang easama.
Ang iyaquin.
Ang matutuluguln.
Ang matatauanin.
Ang masigauin.
El inventor.
El imputador.
El brufiidor.
El esearneeedor.
El molestador.
El inquiridor.
El aereedor.
El de£ensor.
El deelarador 6^ detini-
dor.
El troeador.
El soGador.
El eastigador.
EI imitador.
El murmurador.
EI contraventor«
El taehador.
El vencedor 6 triun-
fante.
El portador.
EI engaiiador,
EI aeeitero.
El paridera.
EI amparador 6 protee-
tor.
El respond6n,
El profeta 6 adivino,
El mendigo.
EI eompaGero.
EI s6cio.
El lIor6n.
EI dormiI6n.
EI risueiio.
EI grit6n.
32
Ang pinaeapuno.
Ang raagl)iil)ubo.
Ang lunalinl)an.
Ang aia^'abang
Ang taga pagbayad.
Ang magmamana.
Ang niagpapalay()c.
Ang manguiguiba.
Ang !nananacop.
Ang mangingisda.
i
Catix)unan nang manga nga-
lang hindi nangaqniqnita sa
manga unahein.
Ang ealiarian,
Ang bayan
Ang sabae 6 eiitab,
Ang simbaha!!.
Ang lansangau 6 daan.
Ang dagat.
Ang ilo^.
Aug batis.
Ang halamanan.
Ang tubohan.
Ang hasiean. *
Ang buquid.
Ang balon.
Ang buroL
Ang sapa.
Ang danao 6 salog.
Ang padaliiyan.
Ang bundoe.
El eapitan, jef0 6'presi-
dento
El i'undidor.
YA anteeesor. ' •^■^^
El fanfarr6n
El pagador.
EI heredero.
El ollero.
El* derrivador
El salvador 6 redentor.
El peseador
t
Conjunt6 de Jos nomlnus
que no se aneuentran en los
prineiiiios.
El reino.
El pneblo.
La muesea
La igl^sia 6 templo.
El eamino, eahe 6 eab
zada.
El mar.
El rio.
El arro) o
La huerta^ 6 vina.
La cafiadulzaL
La palayera f
La semontera.
El pozo.
El eollado.
El estero.
El ehareo.
El eanal 6 zanja.
El monte.
33 ^
Ang bangia.
Ang dalund6ng 6 barong
barong
Ang tulay.
Ang buhangin.
Ang bantayan,
Ang pangpang.
Ang baybay dagat.
Ang bilanguan.
Ang pangdo.
Ang alipato,
Ang agtas. ^
Ang piiapil.
s Ang tambde.
^Ang labangan.
Ang himulmul
Ang laot.
Ang batis.
Ang bitde.
Ang lic6.
Ang baeds.
Ang pang-uisie.
Ang benditahdn
Ang lunga 6 yungib.
^Ang ildng.
Ang libdg.
Ang caquip^tan.
Ang pudng. '
Ang b^tas. ^
Ang eaputieao.
Ang taing-bae^L
Ang ddlo 6 hangahan.
Ang hapundn nang manga
hayop.
El barraneo
La choza 6 cabafia.
El puente.
La arena.
La garita 6 atalaya.
La orilla 6 riyera del rio.
La eosta.
La edreel 6 prisidn.
El eepo.
La ehispa.
La eenda 6 yereda.
La mota .6 riyaso.
El terraplen.
EI pesebre.
La hilaeha.
El pielago 6 golfo.
El manantial
La erieta
El reeodo 6 toreido.
El rastro.
EI hisopo.
El aeetre.
La cueva.
El desierto, yermo 6 soledad .
La mugre.
La estrechez.
El espaeio, abertura 6 ren-
dija.
EI agujero.
EI lodazal 6 eenegal.
La eseoria.
El Hnde, eabo 6 moj6n.
El establo.
_ 34 —
Ang paraDg.
Ang cabigquls.
Ang eauayanaa,
Ang paquinabang 6 buis
nang Mpa.
Ang eatotohanan.
Ang biny^g.
Ang pageoeompiL
Ang eabagayan.
Ang eabunduean,
Ang eaeulangan.
Ang eaguluhan,
Ang eahulugdn 6 easaysa-
yan.
Ang eadalian.
Ang ealahati.
Ang ealaliman,
Ang eaUuanagan 6 eatahi-
miean nang panahdn.
Ang calopc6p.
Ang earamihan.
Ang earagdagan.
Ang earuruean.
Ang eatiniean,
Ang eatuyu^n.
Ang eapisanan nang ma-
nga hayop.
Ang libingan,
Ang putde.
Ang bulalaeao.
Ang boual
Ang tabing na pamuti.
Ang panarde.
El eampo 6 sabana.
La haz.
La caflaveraL
El eanon 6 redito.
La certificaci6n.
El bautismo.
La confirmaci6n.
La eireunstaneia,
La montaHa.
La falta 6 mengua ,
La turbuleneia 6 confu-|
sion.
La 8ignificaci6n.
La breyedad 6 prontitud.
La mitad.
La profundidad.
La bonanza.
El engaste.
La multitud.
El aumento 6 inere
mento.
El sitial 6 estrado.
El abroJdL
La 8equedad.
La manada 6 rebaGo.
El sepulero 6vsepultura.
El estallido 6 tronido.
La exhalaci6n.
El terroneillo.
La eolgadura.
La sonda.
-^ 35
Ang guirimpnla.
Ang pag unti 6 pageueu-
lang
Ang pagealiuas.
Ang pageasira.
Ang pageadulas.
^ Ang mula 6 piino,
Ang pinangalingan.
Ang nasasaeupan.
Ang tataguan.
Ang daeot.
Ang pamuti.
Ang anino
i Ang lilim.
l Ang pinagquiquilan.
Ang eabaliedn.
Ang lasa 6 namnam*
Ang sigA.
Ang labis 6 higult.
Ang dodngan.
Ang paquinabang.
Ang limbagan
I Ang quindng 6 ningning
' Ang halaga.
Ang batdng malaqul at
matads.
Ang eatalahiban.
Ang dalisdls.
Ang niy6gan.
Ang hoeoman.
Ang sapln.
Ang pastulan.
Ang pagcacacr6s ng daan.
La Teleta 6 eatayiento.
La disminueidn.
El desvio.
La destrueeion.
El eseurrimiento 6 desliz.
El prineipio.
El orlgen.
El jurisdicci6n.
Ei asilo.
El pufiado.
El adorno
La sombra.
La sombra.
La limadura.
El dorso 6 rev^s.
El gusto 6 sabor,
La hoguera.
La sobra,
El fondeadero 6 desembar-
eadero.
La gananeia, provecho 6
utilidad.
La imprenta 6 molde.
EI brillo 6 lustre.
El preeio 6 yalor.
El peliaseo.
El carrizal 6 yeryasal.
La euesta.
El eoeal.
La audieneia.
El forro.
El prado.
La encrucijada.
— 36
Ang aapal.
Ang
latae
Ang
silo
Ang
baeas nang yapae.
Ang
ealabungan.
Ang
panungquit.
Ang
eabaong.
Ang
baeo^.
Ang bdlag.
Ang
tumb6ag.
Ang
bias nang eauayau
Ang
bulo.
Ang
aso.
Ang
cun6t 6 eubot.
Ang
sapot.
Ang
guinto.
Ang pilae.
Ang
tanso.
Ang-
tinga.
Ang
baeal.
Ang
eauad.
Ang
azogue.
Aug
patallm.
Aug
tauas.
Ang
tiugangpiiti.
Ang
batobalani.
Ang
^pog
Ang
garing.
Ang
batong taguisan.
Aiig
sungay.
Ang
quillng.
Ang
tah61.
La eibera.
La hez.
El lazo.
La huella.
La fronodosidad 6 espe-
sura
La orquilla
El ataud.
El eereo, empalizada 6
eerea.
El parral. j
El ano.
El eaAuto
El velio de irutas u ho
jas,
El humo.
La arruga.
La mortaJa
El oro
La plata.
El eobre 6 latdn.
El plomo.
El hierro 6 fierro.
El alambre.
El azogue 6 mereurio.
El aeero
El alumbre.
El estaAo,
La.piedra imdn.
La eal.
El marfil
El piedra de amolar.
El euerno.
El erin 6 elln.
El ladrido.
I
37
Aog huni nang
eabayo.
Ei reUneho.
Ang eulung^n
boy,
Ang balahibo m
nang ba
La poeilga 6 chiquero.
mg tupa.
La lana.
Ang aniag.
El moho.
Ang ealauang.
El orin.
^ng buhoL
El nudo.
Sa manga ngalang adjeUv06\
De los nomhres adjeUvo
Maputi.
Blaneo, eandido 6 albo.
Maitim,
Negro 6 prieto.
Mapula.
Golorado 6 rubio.
Mah^ba.
Largo.
|Maicli.
Gorto.
Malaqui.
Grande.
Maquitid
Angosto 6 estreelio.
Maluang 6 malapad.
Aneho.
MaUit.
-
Pequefio 6 ehieo.
Mabdba.
BaJo.
Matads.
Alto eIevado 6 emineote
Mabuti.
Bueno *
Masanaa.
Malo.
Maganda.
Hermoso, bello 6 lindo.
Pdngit.
Feo 6 disforme.
1 Mapait.
Amargo.
' Maasim,
Aeido 6 agrio.
Mainit.
Oaliente.
Malamig
Frio.
Maamo.
Manso.
Maamong loob.
Afable. o benigno.
Mabageie.
Gruel, barbaro 6 tirano,
Mabait.
Prudente 6 Juicio8o.
Mabango.
Oloroso 6 fragante.
Matiisin.
Paeiente,
— 38
Mab^Jo.
Mabig^t,
Magaao.
Mabil6g.
MahiDhio.
SintiDgaliDg.
Masintahin.
Maeapal 6 magasping.
Manipla,
Matigas.
Malambot.
Maluag.
TamM.
Masipag.
Maetinai
Matalim.
Madulat.
MatuUs.
Malaeas.
Matulin, .
MaiMp.
Madaiang.
Malinis.
Maramot.
Mataeao.
Maalat.
Malabo.
Msgdaraya.
Mataeutiu^
Matapang,
Fetido 6 hediondo.
Pesado 6 grave.
Libiano.
Redondo
Mesurado 6 modesto.
MentTOSO.
Amoroso ^
Grueso.
Delgado 6 cencefio.
Duro, empedernido 6
tieeo.
Blando suaYe 6 flexible.
FloJi.
Hoigazan, perezoso 6 ha-
ragan.
Diligente 6 laborioso.
Gorreoso.
Agudo.
Eesbaloso
Puntiagudo.
Fuerte 6 forzudo.
Ligero, veloz 6 agil.
Ariseo, €squivo 6 fiero,
Ealo
Limpio 6 aseado.
Avariento, mezquino 6
rula.
Tragon, goloso 6 eoml-
lon.
Salado.
Turbio
Tramposo, falaz 6 traudu-
lento.
Temeroso 6 medroso.
Yaliente.
~ 39 —
Dudg.
Matuid.
JM|atun6g,
Maydman.
Laslng.
Mahal. ^
Mura.
rHilao.
Masunurin.
Masuain.
LMasaya."
iMatuain.
iMalungeot.
krahlmie
^alilimutin.
' Mapaghingi.
Maeatds.
Palalo
Mababang loob.
Mapagtungayao.
Palabiro,
Maauain.
lPasaquitsaquit.
^ [ahirap gauin.
[asieap 6 timtiman.
Pabaya.
Mahanghdng,
Masalita.
Mapanuyd.
Mapagnasa.
Maibiguin.
Mapagtanim
Gobarde.
Reeto 6 dereeho.
Sonoro
Rieo 6 pudiente.
Borraeho 6 beodo.
Caro.
Barato
Grudo.
Obediente.
Rebelde 6 desobediente.
Alegre.
Gozoso
Triste 6 lugubre.
Quieto, pacifico 6 sosb^
gado,
01vidadizo. '^
Pedigiieno.
Jugoso.
Soberbio 6 altivo.
Humilde 6 sumiso.
Maldieiente.
Burldn.
Piadoso, miserieordioso 6
caritativo.
Doloroso.
Dificil.
Disereto.
Abandonado.
Pieante.
Gharlatdn, loeuai; 6 pat-
lero
Lisonjero 6 adulador.
Deseoso.
Afectuoso
Odioso 6 reaeoroso.
— 40 —
Mapagpalayao.
Mapagbiyaya.
Pangahas.
Maeasasama 6 maeapapa-
nganyaya.
Madiiihio 6 masuelamio.
MaquiBlap 6 maquinang.
MarangaL
Mariquit
Matieas,
Mahinhin.
Sugatin.
Matambde.
Nag-iis^.
Pun6.
Nangingibang bayan.
Maaninag,
Mabatd.
Maeapangyarihan.
Magalangin.
Malagquit.
Malam^B.
Malapot.
Maeamandag.
Lubha 6 labis.
Maluc6ng.
HangAl 6 ungas.
Ngusuan
Tunay, lubds 6 dalisay.
Hamae 6 bulisie.
Mabalahibo.
Nauueol.
Mapagbigay lo6b.
Mahina.
Oarinbso.
Dadiyoso.
Atreyido.
Daiioso, nocivo 6 perni«
eioso.
Asqueroso.%
Terso, lueido 6 lustroso.
Honrado.
Bonito.
Elegante, bizarro 6 ga-
llardo.
Vergonzoso.
Llagado 6 herido.
Abultado.
Solo 6 linieo.
Lleno 6 pleno.
Peregrinp.
Trasparente.
Pedregoso.
Poderoso u omnipotente
Oortesano 6 respetuoso,
Pegajoso.
Carnudo,
Espeso.
PonsoAoso.
ExcesiY0 6 superAuo,
C6ncavo.
Neeio 6 tonto.
Hoeieudo.
Aeendrado 6 puro.
Vil.
Yelloso.
Perteneeiente.
Indulgente.
D^bil
41 —
Iba
Sun6d 8tin6d.
Gatapusto.
Buhdy.
Mababang tauo,
^Tuyd.
Matipid.
Bant6g 6 bunyi.
Galugod lug6d 6 eaaya
aya.
Maalab.
kMapagpitegan,
|0161 6 balio.
"Buc6d 6 tangi.
Maputla.
Maanta.
^ Malaqui ang tainga.
Maraeoi 6 madla.
Magaslao
Oulang.
Hindi namumunga.
Ualang bangan.
iSueat maobin 6 maea-
^ eain
Bago.
Marunong.
Humal.
Namumutietie.
BiglL
Bing ao.
Buhaghag.
Diferente, distinto 6 di-
ver o
Consecutivo.
Final.
Vivo.
Pleveyo.
Seeo 6 enJuto.
Econ6mico.
e^lebre, iosigne 6 fa-
moso
Delieioso 6 ameno.
Ardiente.
Oomedido
Loeo 6 demente
Excepto
Deseolorido maeilento
Raneio.
OreJudo.
Mueho
Inquieto 6 bullieioso.
Insuficiente
Infructifero.
Perdurable 6 eterno infi.
nito.
Gomeslibles.
Nuevo, reeiente 6 mo-
derno
Sabio, doeto 6 letrado.
Gangoso.
Repleto,
Repentino.
Mellado.
EspoDjoso.
— 42
Banayad na ugali.
GayuEDangul.
Gulot.
Lubhang malaqui.
Lubhang maliit.
Darating.
Gaunti
Nagugutora 6 may gutom.
Hil6 6 dulingas
Hindi paris.
Di marating 6 di mala-
pitan.
Di mataroe.
Di madalitd.
Di madaanan.
Di masabi.
Di mabilang.
Di binjagan,
Di matingeala
May pagea oloL
Guising.
Laon.
Lagalag.
Mapalad.
Palalo.
Pisae ang isang mata.
Ma|)amansac.
Palaauay.
Pandae.
Pantas 6 pahdm.
Pantay 6 patag, ^
Pacifico, suave 6 apa-
eible.
Pobre 6 miserable..
Moreno 6 trigueno.
Grespo.
Mdximo,
Mlnimo.
Futuro 6 yenidero.
Poeo.
Hambriento
Atronado.
Desigual.
Inaeeesible.
Insondable.
Insuirible 6 intolerable.
Intransitable.
Indeeible.
Innumerable.
Infiel 6 pagano.
Ineomprensable
Aloeado.
Despierto.
Antiguo 6 anejo
Fugitivo 6 vagabundo.
Bienaventurado, feliz 6 di-
ehoso.
Vanidoso li orgulloso.
Tuerto
Jactancioso.
Reneilloso 6 penden-
eiero
Enano 6 pigmeo.
Habil 6 eonsumado.
Llano 6 raso.
— 43 ~
Pipi.
Quimao.
Ngiui.
*Caliuete
Salauahang loob.
Bastos 6 mahalay na ugali.
Halohalo.
^ungayAn
Saeang.
Madng 6 tanga.
Totoo.
[Maguinauln.
ulig.
abasaguln.
ingc6d.
aril 6 utal
Urong sulong.
Mudo.
Maneo.
Boquituerto
Zurdo
Ineonstante 6 voluble.
Deshonesto 6 ineidente
Mezclado 6 mixto.
Oornudo.
Zambo.
Abobado.
Yerdadero 6^cierto.
Friolento.
Aturdido 6 atolondrado.
Quebradizo.
Reneo
Tartamudo 6 balbueiente.
Neutral 6 indeeiso.
Manga numeros eardinales.
alaua.
'atlo.
Apat.
Lima,
^uam.
fit6.
|jal6.
Siyam.
Sangpuo.
Mula sa labingisd hangang sa labing-siyam, ay pina-
pangunguna ang salitang labing at idinudugt6ng ang
manga mimerong nanga sa itads.
Labingisd, IL Onee,
Labing dalaua. 12. Doee.
1 Uno
2. Dos.
3. Tres.
4. Guatro.
5. Oineo.
6. Seis.
7. Siete.
8. Oeho.
9. Nueye.
10. Diez.
_ 44
Labing-tatl6.
Labiag.apat.
Labing-lima
Labinganim.
Labing pit6,
Labing ual6.
Labingsiyam.
13 Treee.
14. Oatoree.
15. Quince.
16. Diez y seis
17. Diez y siete
18. Diez y oeho.
19. Diez y nueve.
Ang salitang puo, ang eahulugan ay sampuo; at
naug masabi ang 20, 30, ang uiuieain ay dalauang
puo, tatlong pu^ gayon ang pagbilang hangang sang-
daan.
Dalauang puo.
Tatlong puo.
Apat na puo.
Limang puo
Anim na puo
Pitong puo.
Ual6Qg puo.
Siyam na puo.
Sangdaan.
Dalauang daan.
Tatlong daan.
Apat na daan.
Limang daan.
Anim na daan
Pitong daan.
Ual6ng daan.
Siyam na daan,
Isang libo.
Dalauang libo.
Tatl6ng libo.
Apat na libo.
Limang libo.
20.
Yeinte.
30.
Treinta.
40
Ouarenta.
50
Gineuenta.
60
Sesenta.
70.
Setenta.
80.
Oehenta.
90.
Noyenta.
100.
Giento.
200
Doseientos.
300.
Treseientos.
400.
Guatroeientos.
500.
Quinientos.
600.
Seiseientos.
700.
Seteeientos.
800;
Oehoeientos
900.
Nueyeeientos.
1,000.
Mil.
2,00Q.
Dos mil.
3,000.
Tres mil.
4,000.
Ouatro mil.
5,000.
Gineo mil
45
Anim na libo.
6,000.
Seis mil
Pitong libo.
. 7,000.
Siete mil.
Ualong libo.
8,000.
Oelio mil.
Siyam na libo
9,000.
Nueye miL
Sampuong libo.
10,0C0,
Diez mil.
Sangyuta 6 isangyiita.
100,000.
Cien mil.
^Sangpung yiita.
1,000,000.
Un millon.
Manga numeros ordinales«
Sa paggaua nang manga mmeros ordinales ay idadag-
dag lamang sa manga nuraero ang partieula iea.
Naona.
Primero.
1 lealaua
lleatlo.
Segundo.
Tereero.
leapat.
*
Guarto.
lealimd.
Quinto.
leanim.
Sexto.
leapitd.
S6ptimo.
Icaual6.
^^„
Octavo.
leasiyam.
Noveno.
leasiampuo 6
ieapuo.
Deeimo
lealabing-isa.
Undeeimo.
lealabing dalaud.
Duod^eimo
iTeadalauang
puo.
Yigesimo.
Icatatl6ng puo.
Trigesimo.
leasangdaan.
Gentesimo.
Manga niiimeros adverbiales.
Ang manga niimerbng ito, ay mangyayari sa pag-
lalagay nang partieula maea, sa unahan nang manga
niimeros eardinales.
Minsan.
Maealaua.
Una vez.
Dos vece8.
_ 46 -
Maeaitlo 6 macatatl6.
Maeaipat 6 maeapat
Maealima.
Maeaanim.
Macapit6.
Macaual6.
Maeasiyam.
Maeasampuo
Maealabing isd.
Maeadalauang puo
Macatatl6ng puo.
Maeasaugdaan.
Tres veces.
Guatro veces.
Gineo veces.
Seis veces.
Siete veces.
Oeho veces.
Naeve veces.
Diez vec8S.
Onee veces.
Veinte vece8.
Treinta veces.
Gien veces.
Manga niinieros distributivos.
Ang manga nimeros distributivos, ay nagagaud sa
pag-uulit ulit ng mga numero, sa paraang sumusun6d.
Isd isd.
De
uno en uno.
Dalaua dalaua.
De
dos en dos.
Tatl6 tatl6.
De
tres eh tres.
Apat apat.
LimA limd.
De
De
euatro en euatro.
eineo en eineo.
Anim anim.
De
seis en seis.
Pit6 pit6.
De
siete en siete.
Ual6 ual6. *
De
oeho en oeho
Siyam siyam.
Sampuo sampuo.
Labidabing-isd.
DalauA dalauang
Sangda-sangdaan.
puo.
De
De
De
De
nueve en nueve.
diez en diez.
onee en onee.
veinte en veinte
eiento en eiento.
manga
pronombres personales.
Ac6.
Y6.
leao.
Tii
1
— 47 —
Siya. tl
Tayo 6 eami, Nosotros.
Cay6. Yosotros.
Sila EUos.
Manga pronombres posesivos.
Aquin. Mio.
lyo. Tuyo.
Ganiyd Suyo
Atin 6 amin. Nuestro.
Iny6. Yuestro.
Manga pronombres demostrativos.
Yari 6 it6. Este.
lyan Ese.
Ya6n. Aquel.
Yarlng manga 6 it6ng Estos.
manga.
lyang manga. Esos.
Ya6ng manga. A^uellos.
Manga pronombres relativos 6 interrogativos.
ikn6? ^Qu^?
^Alln? ^Gudl?
<iSino? iQui^n?
(iOanino? (sOuyo?
Manga pronombres indeterminados.
Anoman, bahaguia 6 Algo.
eaonti.
Sinoman 6 alin man Alguien 6 alguno.
--.48 -
Balang
Ni isa 6 sino man.
Algun
Nadie 6 ninguno.
Pagsasattiahan nang manga
artieulos, nombres, adverbios, preposieiones,
conjunciones at interjecciones.
Ang
Ang manga.
Sa naanga.
Sa, nangj eay.
iAy! [0^! iha!
Isa.
Dini 6 dito.
Doon.
Sa ibabao,
Sa ilalim.
Sa guitna.
Sa siping 6 taguiliran.
Sa dulo 6 uaeas.
Ang diilo.
SAbay.
Agapay.
Anopa.
Ay uan.
Baea 6 maea.
Bigla.
Bihira 6 bahaguid
Olle olle.
Sa eatotohanan.
^Paano?
PaUbhasa.
PasumaM.
Cun Saeali
El, la, lo.
Los, las
De los, de las.
De, d, para, en, sin, eon,
por, al y del.
iHola! [oye! ihe!
Un, uno.
Aqui 6 aea
Alld 6 aeuUa.
Eneima.
Debajo.
Bn medio.
Al lado 6 eostado.
Al extremo,
La punta.
Al par 6 d la par.
A par. .^
De suerte que.
No se.
No sea que.
De repente.
Apenas.
Yueltas de acA y de alld.
En verdad.
^De que manera?
Por euanto.
Por sl 6 por no.
Por sl aeaso.
49 —
Balaog 6 bauat.
Baua,t, isd.
Arao arao.
Ma^^atma^a.
Tuina.
^Maano?
^Oahit paano.
Ang maibigan ninyo.
Parang.
Para nit6
Gunuari.
Niyong, nang 6 euu.
^ (iCailan?
IHusto na 6 sueat na.
PSueat mangyari.
Hindi sueat mangyari.
Gundi.
pHindi pa.
Sueddn 6 bagaman
Samantala.
pSa iy6
^ Cun.
06.
^aan?
^Saan mdn
Daeo.
(iDaeo saan?
[Mano na 6 naua!
Muntie
Mull 6 uli.
Minsan
Humiguit 6 eumulang.
Hangaig.
Hangang hindi.
Cada.
Oada uno.
Cada dia.
Cada rato.
Cada vez.
^C6mo esta?
Como (^uiera.
Como V. quiera.
Gomo del mismo modo,
Como este.
Como si
Ouando.
^Guando?
Basta
Puede ser.
No puede sei^
Si no.
Aiin no.
Aunqne
Mientras 6 entre tanto.
Contigo.
Si,
Sl, para aSrmar y eondes
eender
(iD6nde 6 ad6nde?
Donde quiera.
Hdeia.
^Haeia donde?
iOjaJa!
Por poeo.
Otra vez
Una vez,
Por demas 6 menos.
Hasia. ^
Hasta que no
4
— 50
Mabuti sa uala.
Mabuti at uala rito
HinguiL
^,Macai}an?
Madalas
Mamiihsaa minsan.
Mageabieabila.
Bueeki '
^Oaya 6 bagA?
Tiquis 6 sadya.
Diyatk.
Sa una
Siya naua,
Pasintabi.
|Aba co! *^'^
jAba mo!
lArAy 6 ar6y!
Bueno que nada.
Bueno que no estd aqul,
Aeerea 6 sobre.
^Ouantas veces?
Muehas veces.
Algunas veces 6 de euando,
en euando.
A una y otra parte.
Partieularmente 6 sola-
naente.
^Aeaso 6 por ventura?
Adrede. i
Segiin eso.
Adtiguanoente.
Amen, , ]
Gon permiso. .■
iA3| de mi,
jAy de ti! f
jAy! de (dolor).
Manga verbos auxiliares.
Bumasa.
Matua,
NagdadasaL
Naroroon.
Dumunong
Mabuti si Pedro.
Paguiguing pare mo.
Itong panyo ay aquin.
Sumulat aeo,
May 6 mayrooo,
Uala. ^
May tubig.
Estar Jeyendo.
Estar alegre.
Esta rezando.
Est& alla.
. Ser sabio.
Pedro es buem>.
Guando seas saeerdote.
Este paliuelo es mio
He eserito 6 hube es-
erito,
Hay 6 tiene
No hay 6 no tiene,
Hay agua.
— 51
^Mayroon eaiig papel?
Ualii ac6.
Ualaog libro
^Naparoon ca sa simba-
han?
Naparoon ac6 sa Maynila.
^Mayaman ca.
Ac6 ay mahirap
Sila ay mabubuting bin-
yagan.
^Tienes papel?
No tengo.
No hay Hbro.
(^Puistes a la Iglesia?
He ido d Manila. ,
Eres rieo.
Soy pobre.
Ellos son buenos eristia-
nos.
PARAAN AT PAGSASANAY.
nang pagcoconjugar nang manga verbos.
Ang mga tiempos sa tagalog, uala eundi anim iamang;
"^ng Hmang nanga uuna ay paraparang manga indicativo
at ang huli ay imperativOj para nang mga sumusunod:
resente^ preterito per/eeto^ preterito pluscuamperfectOj /u-
^Juro imperfecto, futtiro perfecto at imperatiuo: sa nanga-
purang tiempos nangagaling na lahat, datapu^ sa pag-
'tulong'at paglalagay nang eanieauilang partietda At
*^nang upang madali ang pag-gamit sa eanila, ang pa*
,^^,aang lalong magaan, ay ilagay eapagearaea ang im-
'perativo na mangyayari lamang sa partieula at ugat,
sapagca,t siya ang pinangagaliilgan nang ibang tiem-
pos sa eaunting pagbabago kmang, gaya nang sumii
sun6d:
— 52 -
ANG VOZ ACTiVA
ImperatiYO,
Magtanim ea.
MagtaDim siya.
Magtanim cay,6,
MagtaBim sila. •
Siembra tii.
Siembra el
Sembrad Yosotros.
Siembren ellos
Ang tiempong it6 ay magagamit sa presente nang
subjtmtivo at sa infinitivo.
Puturo imperfecto.
1
Magtatanlm ac6.
Magtatanim ca
Magtatanim siya.
Magtatanim tayo 6 eami,
Magtatanim cay6,
Magtatanim sila.
Yp sembrare
Tii sembrards.
El sembrara.
Nosotros sembraremos. ^
Vosotros sembrareis.
EUos sembraran.
Ang tiempong ito ay magagamit din sa /iduro im^)
perfeeto nang siihjtmtivo^ at sa fahiro eondieional.
Pret6rito perfecto.
Nagtanim ac6
Nagtanim ca.
Nagtanim siya.
Nagtanim tayo 6 eami.
Yo sembre 6 he sem-
brado
Tii sembrastes 6 has sem-
brado.
EI sembr6 6 ha sembrado.
Nosotros eembremos 6 he-
mos sembrado.
— 53
Nagtanim eayo.
NagtaDim sila.
Vosotr6s sembrasteis 6 ha
beis sembrado.
EUos sembraroo 6 han
* sembrado.
/
Magagamit oamaD sa preterito per/eeto at plmeuam-
verfecto nang suhjunttvjp.
Tiempo presente.
Yo siembra.
Tii siembras.
El sierabra
Nosotros sembramos.
Yosotros sembrais.
Eilos siembran.
NagtataDlm ac6,
NagtataDim ca
NagtataDim siya.
NagtataDim tayo 6 eami.
NagtataDim eayo.
iNagtatanim sila.
I Magagamit din namao sa maDga preterito imp€rfocfd
naDg indioativo ni suhjuntivo.
Pret^rito pluscuamperfecto.
^Naeapagtanim ac6, Yo babia sembrado.
^"NaeapagtaDim ca "^ Tii habias sembrado,
NaeapagtaDim siya. Ei habia sembrado.
- j^capagtaDim tayo 6 ca- Nosotros habianios sem-
i mi brado
•'w
NaeapagtaDim eayo. Yosotros habiais sembrado.
NaeapagtaDim sila. Ellos habiap sembrado.
Magagamit naman sa ' pretirito plmemmper/eeto nang
subjuntivo,
Futuro perfecto.
NaeapagpataDim ac6.
NaeapagpataDim ca.
Yo habr^ sembrado.
Tii habras sembrado.
64
Naeapagpatanim siya.
Naeapagpatanlm tayo 6
eaaii
Naeapagpatanitii eayo.
El habra sembrado.
Nosotros habremos sem-
brado
Yosotros habreis sembra-
do.
EII03 habran sembrado.
Naeapagpatanim sila.
Magagamit din ito sa /nturo nang siibJmiftvo,
ANG VOZ PASIVA
Jniperativo.
Magpatanim ca.
Magpatanira siya.
Magpatanim eayo.
Magpatanim gild.
Manda tti sembrar.
Quo mande el sembrar. '
Mandad yosotros sembrar.
Que manden ellos sembrar.
Puturo imperfecto.
r
Magpapatanim aed.
Magpapatanim ca.
Magpapatahim siya.
Magpapatanim tayo 6 eami.
Magpapatanim eayo
Magpapatanim sila.
Yo mandar(5 sembrar.
Tii m.andaras sembrar.
El mandard sembrar.
NosotroB mandari^mos sem
brar.
Vosotro3 mandariis sein-
brar.
Ellos mandaran sembrar.
66
Pret6rito perfecto.
Nagpatanim ac6.
Nagpatanim ca.
Nagpatanim siya»
Nagpatanim tayo o eami.
Nagpatanim cay6.
I Nagpatanim sila.
f
Yo mande 6 he mandado
sembrar.
Tii mandastes 6 has ma%
dado sembrar
El mando 6 ha mandado
sembrar.
Nosotros mandemo's' 6 he
mos mandado sembrar»
Vosotros mandasteis 6 ha-
beis mandado serabrar.
Ellos mandaron 6 han
#mandado sembrar.
Tiempo presente»
I Nagpapatanim ac6.
f Nagpapatanim cA.
[ Nagpajpatanim siya.
|I^Nagpapatanim tayo 6
■ eam?.
^ Nagpapatanim cay6
,Nagpapatanim sila
Yo mando sembrar.
Tu mandas sembrar.
El manda sembrar.
Nosotros mandamos sem-.
brar.
Yosotros mandais sem-
brar,
Ellos mandan sembrar.
Pret^rito pluscuaniperfect
Naeapagpatanim na ac6
Naeapagpapatanim ca na.
Naeapagpatanim na siya.
Yo habia ya mandado
sembrar.
Tti habias ya mandado
sembrar.
El habia ya mandado
sembrar.
— 5()
Naeapagpatanlm na tayo
6 eami,
Naeapagpatanim na eayo.
Naeapagpatanim na sila.
Puturo
Maeapagpapatanim na ac6.
Maeapagpapataulm ca na.
Maeapagpapatanim na siya.
Maeapagpapatanim na tayo
6 eami
Maeapagpapatanim na eayd.
Maeap gpapatanim na mlL
Nosotros habiamos ya man-
dado sembrar.
Yosotros habiais ya man-
dado sembrar.
Ellos habian ya mandado
sembrar.
perteeto.
Yo habre ya mandado sem-
brar.
Tu habrds ya mandado sem-
brar.
El habra ya niandado sem- i
brar.
Nosotros habremos ya man- '
dado sembrar. ^
Yosotros habreis ya mau-
dado sembrar.
Ellos habran ya mandado ^
sembr^ r.
Maiding vcmhulario nang
Breue vocahulario de los
manga^ verbos.
verho8.
Magpalambdt.
Lumamb6t.
Yumaeap
Mageumot.
Magbueas
M^patauad nsng siila
dusa.
Ubusin.
6
Ablandar
Ablandarse.
Abrazar.
Abrigar.
Abrir.
Absolyer,
Aeabar lo que se eon-
Tapusin 6 yariio.
sume
Aeabar obras 6 trabajos
~ 57 —
Sumdma.
Humiga.
Magsumbong.
Lumapit
Magahit.
Laehan.
Bumutas
Malunod.
Magbigti.
MagaMt,
Umab6t.
Bumuhat 6 magtaas.
^ Lumaead.
; Hulihin.
V Mag aral.
:^Oamutin*
Mag araro.
Bunutin.
I Itapon.
I Sumayao.
% Ibaba.
\ Manaog.
Mahgo»
T^umalasa.
^; Mag uahs
Magbinyag,
Uminom.
Humalie.
Magpaputl
Gumaod.
Bumura,
Maghic6b.
Lumuesd.
Bumuh.
Acompafiar.
Aeostarse.
Aeusar.
Aeerearse.
Afeitar.
Agrandar.
Agujerear.
Ahogarse.
Ahorearse
Airarse.
jAlcanzar
Alzar.
Andar.
Aprehender.
Aprender.
Araiiar 6 rasear. ^
Arar.
Arranear.
ArroJar.
Bailar
Bajar la easa que estaen
lo alto.
Bajar en la esealera.
Banarse.
Barajar.
Barrer.
Bautizar*
Beber.
Besar.
Blanqu€a£
Bogar.
Borrar
Bostezar.
Brinear.
Brufiir.
58
Magbir6
Burlar.
Humanap,
Busear.
Malaglag. 6 mahulog.
Oaer.
Tumae.
Oagar.
Bumalae.
Oaleular.
Tumahimie (3 tumahan.
Oallar.
Lumaead.
Oaminar.
Umauit 6 mageanta.
Oan^r.
Oapar.
Cumap6n.
Bumihag,
Cautivar.
Humueay
Cavar,
Mangaso 6 mamaril.
Cazar.
Humapon.
Genar.
Magbaeod.
Oerear.
Magsara.
Oerrar.
Magpatoto6.
Oertihear.
Magpaeo.
01avar.
ManingiL
Oobrar.
Magluto,
Oocei\
HumuH
Ooger.
Ibitin 6 isabit.
Oolgar.
Gumain.
Oomer.
Maaua 6 mahabag.
Oompadeeerse
Ganapin 6 hustuhin.
Oompletar.
Pagyamanin 6 eumpuni-
Oomponer.
hin.
Mamili.
Oomprar.
Pumayag 6 magpahintu-
Ooneeder.
lot.
Maghatid.
Oondueir.
Gumilala.
Oonoeer.
Magisip,
Oonsiderar.
Maubos,
Oonsumir
Bamjlang.
Oontar.
Sumagot.
Oontestar.
59
Sumudy.
Tumaebo.
Gumanti.
Pumutol.
Gupitln 6 gumupit.
Manahi.
Lumaqui.
Tumiibo.
Maniuala.
Tacb4n.
Magalaga 6 mamahala»
Tumupad 6 gumandp.
Lumdganap.
Gumam6t.
Humitit.
"^Umutdt.
Magbigay
Magsabi 6 magbadyd.
^ Magsaysdy.
luan 6 pabayaan
^^^Maghabla
' Sumirang piiri.
Magngalan.
Maglagae
-Tumunao.
i^ Iguiba
Mauala sa tingin.
Bitiuan.
Magealag.
Sirain.
Magpahinga.
Magnais 6 magnasa*
Mahilo.
Maghiibo.
Sumuay.
Contravenir.
Gorrer. *
Oorresponder.
Oortar
Oortar eon tijera
Goser,
Greeer.
Greeer las plantas,
Greer.
Cubrir.
Cuidar,
Gumplir.
Gundir.
Gurar.
etiupar.
Ghupar el nifio.
Dar.
Deeir.
Deelaral*.
Dejar.
Demandar.
Denigrar.
Denominar.
Depositar.
Derretir.
Derribar.
Desapareeer.
Desasir.
Desatar.
Desb ratar.
De8canzar.
Desear
Desmayar.
Desnudar.
Desobedeeer.
— 60
Magpaalam.
Buroaebde
Guisingin 6 gumisiug
Magpuyat
Isaull.
Magtielop.
Sumaquit.
Matulog
Magtipld.
Maghalal
Magsanla,
Mulan
Magpahiram.
Itulae.
Ibilango
Magsindi.
Magpariqult.
Pagquitan.
Culungin.
Salubungin.
Baeuran.
Magbalat nang libro
Tuirin.
Magcasaquit.
Magdaya.
Magmiimog
Magbanlao.
Magturo.
Managuinpdn.
Pumasoe.
MageamaH
Sumala.
Maligao.
MaeauaM 6 maealigtas.
Pumlli.
Despedir.
Despegar.
Despertar.
Desvelar.
DeYolyer.
Doblar
Doler.
Dormir.
Economizar.
Elegir.
Empefiar.
Empezar.
Emprestar
Empujar.
Eneareelar.
Eneender la lu^,
Eneender fuego.
Eneerar.
Eneerrar.
Eneontrar.
Eneorralar.
Eneuadernar.
Enderezar.
EnEermar,
Enganar.
Enjuagar la boea.
Enjuagar ropa 6 plato
Enseilar.
Ensoiiar
Entrar.
Equivocarse
Errar.
Errar el eamino.
Eseaparse.
Eseoger.
— 61
Sumulat.
^ Eseribir
Magantay,
Esperar.
Mahalia.
Estimar.
Bumatae.
Estirar.
Mag-aral.
Estudiar.
Sumaua o masiiya
Eastidiar.
Umaeo 6 mageatiuala.
Fiar.
Lumutaug.
Elotar.
Pumilit.
Forzar
Mag isis 6 maghugas.
Fregar.
Magprito,
Freir.
Humagod.
Frotar
Magbunga.
Fruclificar.
Mageutdn.
Fruncir.
^ Dumahae
Gargajear.
Gumugol
Gastar
Humibie.
Gemir.
Cumatqg.
Golpear.
Tumulo.
Gotear.
Mageamit 6 eamtdn.
Gozar.
* Matua.
Gozarse.
Sumigao
Gritar.
Lumasap.
Gustar.
,^Manahan.
Habitar.
Mamihasa.
Habituarse,
Magbadya,
Hablar.
Gumaua.
Haeer.
Mabus6g
Hartar.
Bumaho
Heder.
Mabide.
Hender.
Sumugat.
Herir.
Oumulo.
HerYir.
Mamaga.
Hineharse.
Magtanan.
Huir.
Magnaeao.
Hurtar.
— 62
Pantain,
Humuad.
Mnglimbag.
Sumiinog.
Papagalabin.
Papag alabin ang loob.
Mag osisa 6 magsiyasat
Mag palaraan.
-Tumanong.
Lumo6b,
Yumao 6 humayo.
Tumungo 6 patun|o,
Umalis 6 pumanao.
Humingal.
Mag-laro.
Pisanin 6 magtipon.
Mag agapay 6 mageatoig
Manumpa.
HumatoL
Tumahol.
Humimod.
Masaetan.
Mahabag.
Maghugas.
Maglaba.
Bumasa.
Magtaas 6 bumuhat.
Cumiquil
Mag Hnis 6 raagpahid.
Mag guhit.
Maquipag usap.
Gumintab.
Tumauag.
Punuin.
Tumangis 6 umiyde.
\,.
Igualar.
Imitar.
Imprimir.
Ineendiar.
InAamar.
InHamar animo.
Inquirir.
Insertar.
Interrogar
Inyadir
Ir.
Ir dirigiendose.
Irse.
Jadear.
Jogar.
Juntar
Juntar8e.
Jurar
Juzgar.
Ladrar.
Lamer.
Lastimar.
Lastimar eompadeeiendose.
Lavar.
Lavar ropa.
Leer.
Levantar
Limar
Limpiar.
Linear,
Litigar.
Lueir. /
Llamar.
Llenar.
Llorar.
- 63
Umulau,
Damurog
Magtungayao 6 sumumpa
Maeiuian
Sumuso,
Mag-utos.
Mahilo.
Maliila.
Ngumuya
Ngumanga.
Pumatay.
Magsalit sallt.
Ngumiyao.
;; Umihi.
i^Tumaeal 6 tumimbang.
Sumueat.
I Magsinungallng.
Maghalo.
, Tumingin.
/*Bumasa.
Mangagat.
Mamatay.
Magbago,
, Magbihis.
Ipanganae
Tumubo.
Lumangoy.
Magsaysay 6 magsaUtd. .
Maglayag.
Umitlm.
Magbalita,
Gumaua,
Dumillm
Lloyer.
Maehaear.
Maldeeir.
Malparir
Mamar.
Mandar.
Marearse.
Marearse navegando.
Masear.
Masear buyo
Matar.
Matizar
MauUar
Mear.
Medir gramos 6 Iiquidos.
Medir eosas longitudi-
nales.
Mentir.
Mezclar.
Mirar,
Mojar.
Morder.
Morir.
Mudar
Mudar yestido^
Naeer.
Naeer plantas, arbotes,
ete.
Nadar.
Narrar.
Nayegar.
Negreeer.
Notieiar.
Obrar.
Obseureeer.
64 ^
Itago
Mangaeo,
Ihain 6 magalay.
Diimingig 6 maquinig,
Umamoy.
Lumimot.
Gumatas.
Magpamuti.
Mangahas
Tumangap.
Magbayad.
Huminto.
Manganae
Mageasala.
Humingi.
Umutdt.
Magdiqult
Humamp6s.
Magsuelay.
Cumur6t.
Mag isip
Mauald.
Matalo.
Magmalio 6 eumupas.
Lugiipas.
Magpatauad.
Magpahintulot.
Tumimbang.
MangisdA.
Tumuea
Sumiguld
Yumapae.
Oapangyarihan.
Maglagay.
Magtauag,
Oeultar.
Ofrecer 6 prometer.
Olreeer a Dios.
Oir.
Oler,
01vidar.
Ordenar
Ornar.
Osar
Otorgar
Pagar.
Parar.
Parir.
Peear. .
Pedir. \
Peer
Pegar,
Pe^ar eastigando.
Peinar,
Pellizcar
Pensar.
Perder.
Perder en lueha 6 juego.
Perder el eolor
Perder la fuerza 6 saboP
Perdonar.
Permitir
Pesi^r.
Pesear.
Piear aves.
Piear reptiles 6 inseetos
Pisar.
Poder,
Poner.
Pregonar.
65 —
Maghanda.
Preparar.
Humiram 6 umutang.
Prestar
Mangaeo
Prometer.
Bumasag.
Quebrar.
Maiuan 6 matira.
Quedar.
Dumaing.
Quejarse.
Masunog.
Quemar,
Umibig
Querer.
Alislo
Quitar
Magalit 6 magngalit.
Rabiar.
Oumudeod 6 euraayod
Rallar.
Oumamot.
Rasear.
: Gumuhit.
Rayar.
Magigplt.
Reeoger.
/Manubos.
Redimir.
Mageuseos.
Refregar.
^ Magdilig.
Regar.
f Tumauad,
Regatear.
:, Dumilhay.
Regoldar
'/rumaua.
Reir
^ Magtagpi.
Remendar
Sumiieo.
Rendir.
Maquipag auay.
Refiir.
Mamahagui.
Repartir.
UHtin 6 umulit.
Repetir,
Magdulds.
Resbalar.
Huminga.
Respirar,
Sumagdt.
Responder.
Magsauli.
Restituir
Lumay6 6 ilayd.
Retirar.
Magputde,
Reventar.
Magdasdl.
Rezar.
Magnaeao.
Robar
Gumulong 6 uminog.
Rodar.
Bumasag.
Romper 16za 6 barro,
5
66
Pumunit.
Bumaii,
Pumatid 6 lumag6t.
Maghilie,
Mamaos,
Maaiaman 6 matuto.
Cumuha
MagpaspAs 6 mag-uaguag.
Cumadlit
Mag asin,
Lumabds 6 umalis,
Lumueso
Gumahiig.
Magpatuyo.
Gumapas o umani.
Magtanim,
Lumiemo 6 umupo.
Magtandd.
Magturo.
Sumuts6t. -^
TumuDog.
Humihip.
Humigop.
Umaquiat 6 pumanhie.
Pumauis.
Magddlita 6 magtiis.
Tumina.
Pumuc61 6 humaguis,
Tumugtog.
Humlpo 6 sumalang,
Gumuha 6 tumang^p.
Uamb6*
Gumaud.
Magdala,
Lumulon 6 lumamon.
Romper tela 6 estopa.
Romper cafia 6 madera,
Romper hito 6 eorder,
Ronear.
Ronquear.
Saber.
Saear.
Saeudir
Sajar.
Salar.
Salir.
Saltar.
Sanar.
Seear.
Segar.
Sembrar.
Sentar.
Seilalar.
Sefialar designendose.
Silvar.
Sonar,
Soplar.
Sorben.
Subir.
Sudar.
Sqfrir.
Tenir.
Tirar.
Toear.
Toear los manos,
Tomar.
Toser.
Trabajar,
Traer
Tragar.
67 —
Umaquiat
Bumuis.
Gumiie.
Magpalit
Oamuldg,
Matisod.
Ibual 6 iguibA.
Maglangeap.
Magpahid.
GamitiD,
Magpatiibo.
Sumamsam.
Isalin.
Magbubo.
Magsalin,
Tumauid.
Maglamay.
Manalo 6 manaig.
Magbili.
^ Gumalang,
fDumating.
Tumingin.
Magbihis.
^Dumalao.
Mabuhay,
Sumigao,
Bumalie.
Umui.
Isauli.
TumaKc6d,
Sumuea.
Sumisid.
Sumu6b.
Humueay.
Hu maguing.
Trepar.
Tributar.
Trillar.
Troear.
Tronar.
Tropezar.
Tumbar.
Unir.
Untar.
Usar.
Usurear.
Usurpar
Vaciar.
Vaciar naYaJas, ete,
Vaciar algun eserito.
V8dear.
Velar.
Vencer. *
Vender.
Venerar.
Venir.
Ver. ^
Vestir.
Visitar.
Vivir.
Voce8r.
Volver.
VolYer donde sali6,
Volver lo que ha tomado.
Volver las espaldas,
Vomitar.
^ambuUir.
Zahumar.
2anjar.
Zurbar.
— 68
PATNUGOT
SA
PAQUIC|UIFACJlSAMTAAIf
TAGALOG AT GASTILA
Sa paghdti at paghihigdy Para saludar y dar hs
nang magandang arao buenos dias.
Bigiiian pd sikug lahat
nang magandang arao.
Magandang hapon p6.
Magandang hapon p6 na-
man.
^Gomusta p6 eayo?
Mabuti, <jat cay6 p6?
Hindi p6 lubhang mabuti
na para ninyo.
^,Comusta ang ama mo?
Mabuti, sa ana naog Dios.
^,Maano ang may saquit?
Bumubuti na 6 gumiguin-
haua na.
^^Oa'lan ca uuui 6 magba-
balie sa Bulaean?
Sa Lingo.
^Mayroon eayong ano
mang ipaguutos sa
aquin?
Buenos dias tengan uste- i
des
Buenas tardes tenga us-
. ted.: ■ 1
Asi las tenga V. tam-
bien. j*
^C6mo esta V? '^
Bien, iy V.?
No es tan bien eomo us-
teo . ^^
^C6mo esta tii padre?
Est4 bien. a Dio3 graeias.
^,C6mo lo pasa el entermo?
Ya va mejorAndose.
^Ouando regresards a Bu-
laean?
El Domingo.
^Tiene V* algo que man-
darme.
— 69
Salamat. Graeias
Dios ang umingat sa iyo. Dios te guarde
Dios ang tomulong sa iyo Dios te aynd(3
Dios ang sumama sa iyo. Dios te aeompaue
Hangang mamaya.
Hangang bileas,
Hangang maealaua.
Hangang maquitang muH
Hasta luego
Hasta maHana.
Hasta pasado maiiana
Hasta a la otra vida.
Sa dalauang mageaeseuda^ Entre dos condiscij idos
^^4n6ng hinalianap mo?
iHumahanap ac6 nang isang
plumang aeero.
Dito ay mayroon ac6ng
saogbunton.
^Salamat, eueuba ac6 nang
is4
, Itong pluma ay masama,
r* bumubutas nang papel.
Pumili ca nang iba.
^Mapahihiram mo eaya
ac6 nang isang plie
.; gong papel na pada
lahan?
^Sa anong bagay?
Nang masulatan eo ang
aquing amd na na sa
Bulaean.
(^Buhat dito hangang sa
Bulaean, ilang oras ia-
yaguia sa yapor?
Isang manga tatl6ng oras.
iQue es lo que buseas?
Buseo una pluma de
aeero
Aqu( tengo una poreion.
Graeias, tomare una.
Esta pluma es mala, rasga
el papel.
Escoja otra.
^Puedes prestarme un
pliego de papel de
eartas?
^Para que?
Para eseribirme a mi padre
que esta en Bulaean.
^De aqui a Bulaean, euan-
tas horas de viage en
el vapor?
Unas tres horas
70 —
Sa pagparoon Mt pagparito.
De ir y venii\
Yaydo Da acc>.
^Yayao ea iia?
^Saan ca paparoon?
^,Saari ca Dangaling?
Galing ac6 sa babay.
Yayuo ac6 sa simbahan.
Inntusan ac6. ,
Pumanhie ea
Manaog ca
Pumasoe ca.
Lumabas ca dito
Laead.
Huag eang magtiguil.
PiguiHn mo,
Huag eang gagalao.
Lumapit ca.
Hummalay ca.
UmuroDg ca naug eaonti
sa lieuran.
Pumarito ca.
Mag-antay ca sandali.
Huag eang tataebo.
Lumaead eang madall.
Umahs ca diyan.
Napapagod ac6,
Hindi na ac6 maealaead.
Tumuloy ca sa daan nang
Magtul6y tayo sa daang
it6.
lk\m ang lalong maiesl sa
dalauA?
Me ¥oy ya.
^Te vas ya?
^A d6nde vas?
^De d6nde vienes?
Vine de la easa,
Me ire a la iglesia.
Me ha mandado un re-
eado.
Sube.
Baja
Entra.
Sal de aqui.
Anda,
No te detengas,
Deteule
No te mueyas.
Aeereate.
Apartate.
Retirate un poeo atras. 4
Yente aea
Esperame un momento*
No eorras. ^
Anda de prisa,
Quitate de alli.
Estoy eansado.
Ya no puedo andar.
Sigue por la ealle de. . , ,
Sigamos este eamino.
^Gual es mas eorto de los
dos?
— 71 —
Ito ang lalong maiesl sa
roon.
iMala}^o pa ba tayo?
Malapit na tayo.
e^.Saan naroon ang ba^^an?
Hindi co naalamang sabi-
hin sa inyd.
Ituro mo sa agnin ang
manga daan.
Samahan mo ac6.
Itiiro mo sa aquin ang
daang patungo sa bayan.
Maupo tayo sandali.
Maputie 6 mayroong ma-
I raming putie.
* Nadulas ac6 at eaonli na
aeong mahulog
Bumalie ca sa baiiay at sa-
) biliin mo sa «^oeliero na
dalhin dito ang earruage.
Goehero, iiiatid mo ac6 sa
*'#» Quingua.
■ Matuid.
Sa eanan.
Sa eahua.
Tumabi ca nang eaunti.
Lumapit ea diyan sa ba-
hay na malapui,
Huminto ca.
Sa panahbn,
i^Maano ang panah6n?
Mabuti ang panah6n.
Masama ang panah6n.
Este ei mas eorto que
aquel
^Estamos lejos todavia?
Ya estamos prolinio
iD6nde estd el pueblo?
No lo se deeir a V.
Enseilame las ealles.
Aeompaiiame.
Ensefiame el eamino que
eonduee al pueblo,
Sentemonos un momento.
Hay mueho lodo,
He resbalado * y por poeo
me eaigo.
Vuelvete a easa y dile al
eoehero que traiga aqui
el earruage,
Goehero eondiieeme a
Q,uiugua.
Dereeho.
A la dereeha 6 de mano.
A la izquierda 6 de silla.
Orillate un poeo.
Arrimate a esa easa
grande,
Para 6 pdrate.
I)el tiempo.
,i.Qu6 tiempo haee?
Haee buen tiempo.
Mal tiempo haee.
- T2
Na m tagarao tayo ngayon.
Nagdidillm ang Arao.
May mararaing ulap.
iUmulan naua sa magha-
pong ito!
Bumugso na ang uMn.
Ibig6y mo sa aquin ang
payong.
Gumueulog at cumiqu'd-
lat
Isang lintie ay nahulog sa
bahay ni Pedro
Nanginginig ac6 uang taeot
sa manga eulog
Lumalaeas ang hangin.
Marahil ito ay ma-uuui sa
baguio.
Pumasoe p6 eayo sa silong
nitong bahay.
Sumisieat na ang mga bi-
tuin.
Paglubog nang Arao, ay
magbaHe ca.
Gumagabi na.
Sumisilang na ang Baan.
Umuumaga na.
Tingnan mo eun umuulan,
at aalis na ac6.
Sa pagpapaalmn
Estamos hoy en verano
Se esta nubiando el SoL
Ay mueha niebla
jOjala que llueTa en todo
este dia!
Ya esta eayendo un eha-
parron.
Deme el paragua.
Esta tronando y relampa-
gueando.
Un rayo ha eaido en la
easa de Pedro
Tiemble de miedo a los
truenos.
El yiento aireeia.
Es posible que esto terooine
en huraean.
Entre V en el zaguan de
esta easa.
Ya asoman las estrellas
Al poner el Sol Yuel¥e tu.
Anoeheee ya
Apareee ya la Luna.
Amanese ya.
Mira a ver si llueve, por
que ya me mareho,
Para despedirse.
Paalam na p6 ac6 sa inyo. Me despido ya de V.
^Baquit ca nagpapaalam? ^Por que te despides?
Maupo ca muna. Sientate antes
— 73
Hiadi ac6 maeauupo sa-
pagca,t, ac6 ay nagma-
madaK,
^At saan ca paroroon?
Maquiquipagquita ac6 sa
isa eong eaibigang aalis
pa sa sa Maynila bueas
Magbabalie ac6 mamaya
Magquiquita tayo sa hapon.
Adios.
Sa oras,
■ ^An6Dg oras na?
;iAn6ng oras na eaya?
A las diez na.
^Tumugtog na ba ang a
las oaee?
Sa aeala co ay hindi pa.
Maliligo ac6 mamayang a
las doee
^;?>uisingin mo ac6 mama-
yang a las tres.
Huag mong ealiHmutan
ang bilin co, sapagea,t,
a las euatro ac6 ay mag-
papasial.
Senor, gumising p6 eayo
at hapon na.
Hindi mangyayari sapag-
ca,t, mataas pa ang
Arao
Tingnan mo sa rel6s eun
an6ng oras na.
A las euatro na p6.
No puedo sentarme por que
tengo prisa.
^Y a d6nde vas?
Ire a ver d un amigo
que saldra ipanana para
Manila
Yolyere luego
Nos yeremos a la tardo,
Adios, abur 6 agur.
I)e la hora,
^Que hora es?
V,Que hora sera?
Ya son las diez.
^Dieron ya las onee?
Me pareee que todavia no.
Me bailare luego a las
doee.
Despiertame luego a las
tres.
No te olvides de mi enear-
go, porque d las euatro
me ir^ a paseo
Seilor, despiertese V. que
ya es tarde.
No puede ser, porque aun
esta alto el Sol.
Mira d ver en el reI6J,
que hora es.
Ya son las euatro senor.
74 ~
Sa paghibihts.
^lbig ninyong ieuba eo
eayo nang damit na ma-
linis?
Huag: dalhan mo muna
ac6 nang isang eumot
at ac6 ay raaliligo
(^May naquiquilala eang ma-
buting barbero?
May isa p6 aeong naqui-
quilalang mabuti.
Cun gayon ay tauaguin
mo at sabihin mong
magdala nang mabuting
labaha/
^Marunong eang umahit^na
mabuti?
Op5j aeo po ang maga-
ling sa manga barbero
sa daang ito,
Gun gayon ay ahitin nong
paeaingatan ang balb^s
co.
^iNasaeaetan p6 cay6?
Hindi, ganiyan ang ma-
buti.
Gupitin mo ang buhoe co
^lbig p6 ninyong sagad na
sagad?
Ilnag; pabayaan mong ma-
habahaba.
^Mageano 6 gaano ang iba
bayad co sa iy6?
Cayo p6 ang bahala, ang
Del vestir.
^Quiere V. que le 8aqtie
ropa limpia?
No: traeme antes una sa-
bana que Yoy a ba-
ilarme,
^Tienes eonoeido algun ba*
bero bueno?
Hay uno, sefio/, que co-
nozco bueuo?
Pues Ilaraale y dile que
traiga buena navaja.
^Sabes afeitar bien?
8i, senor, yo soy el mejor|
de los barberos de esta
ealle.
Pues afeitame eon mueh^
euidado la barba.
■♦
(iSe lastima V.?
No: asi estd bien. ^
C6rtame el pelo.
^Lo quiere V. muy eorto?
No; deJalo un poeo largo.
^Ouanto es 6 euante te
pagp?
V, euidado, queda a la
75 ~
loobin p6 nioy6
^Mageanong ibig mo bua-
nan, sa tuing iealanaug
arao ay aahitan ma aeo?
Apat na piso p6
Cun gayon ay pumarito ca
mula bueas
F r a n c i s c 0, 1 a g u i a n mo
nang tubig ang hilamu
san.
leuha mo ac6 nang isang
baro, isang salaual at
isang p^mahid,
Dalhin mo sa aquin aftg
) ehapin.
labot mo sa aquin ang
sombrero
Ingatan mo ang bahay
at ac6 ay magpapasial;
at eun may sinomang
pumarito, sabihin mong
«>' uala ac6.
disereeion de V.
(iGuAnto quieres por mes,
afeitandome un dia si y
otro no?
Guatro pesos seilor.
Pues vente desde manana.
Francisco pon agua la pa-
langana
Saeame una eamisa, un pan-
talon y uoa tohalla.
Traeme el zapato.
Alcanzame ei sombrero.
Guldate de la easa que
voy al paseo; y si al-
guno viene, dile que no
estoy.
Sa pagliUngeod.
I)el S€rvir,
elumanap ca nang isang Busea un eriado.
ahla.
May isa sa ibaba na ibig Hay uno abajo que quie-
pumasoe magHKngc6d sa re entrar a servir a V.
iny6.
Sabihin mong pumanhie Dile que suba
^Mayroon eang papeleta sa ^Tienes papeleta . de ser-
paglilingc6d? * vicio?
Uald p6, ac6, No la tengo, seilor.
(^Taga sstan ca ^De donde eres?
— 76
Taga Hagonoy p6.
^May ama at ina ca pa?
Op(y
Tumira ca i'ito at uupa-
han quita euu gust6 nio
nang dalauang piso isang
buan, at eun hindi hu
manap ca nang ibang
panginoon
Masana ang pinagearati-
Iian rao.
Humanap ca nang eahalili
mo ngayon din
Gumuha ca nang tubig sa
balon at ilagay mo sa
paliguan.
BucBan mo iyang pinto.
Sarhan mo ang duruoga
uan
De JagoDoy, stfior.
^Tienes aun padre y madre?
Si, sefior.
Quedate aqul y to pagare
si te i eomoda dos pesos
mensuales; y sino, busea
otro amo.
Esta mal aeostumbrado.
Busea remuda hoy mismo.
Saea agua del pozo y ponla
en el bailo.
Abre esa puerta.
Cifrra la ventana.
Cun may pumaritong sino
man^ sabihin mong uala
ac6.
^Nasaan ang panginoon
mo?
Uala p6 rito.
^Hindi mo naalaman eun
saan naparoon?
Hindi po.
^,An6ng oras uuui?
Mamayang maea a las
oeho.
Sabihin mo eun duma-
ting na aeo ay naperito
dito.
Si viene alguien, dlle que
no estoy. ^
^D6nde esta tu amo?
No esta seiior, aqui 1
^No sabes tu por donde
fue?
No, seAor.
<jA que hora vuelve?
Luego despues de laE oeho.
Dlle euando venga que yo
he venido aqui.
ii —
Sa ]pagmin at pag inbm, Bel eomer y heher.
NagugutoiB aeo.
Nauuhao ac6ng totoo,
Paiuomm niny6 ac6
Biguian niny6 ac6 nang
eaonting maeaeain.
^kno aug ibig ninyong
eanin?
Oun an6 mayroon diyan
^lbig niny6 ang inihao na
sisio?
06, at eaunting alae
<iAn6 pa ang ibig niny6?
Biguian niny6 ac6 nang
queso eun mayroon.
Masardp ang pageain.
Marami aeong quinain.
Gumain pa cay6.
Gapiraso pa
'isa na iamang siibo.
Bus6g na ac6
Huag na p6 ninyo ac6ng
biguian nang anoman.
Sa pagoaealinga sa ea-
loloua.
Tengo hambre 6 apetito.
Tengo mueha sed.
Deme V. de beber
Deme V algo que^comer.
(^Qu6 qniere V. eomer?
Lo que tiene alli.
iQuiere V. pollo asado?
Si, y un poeo de vino.
^,Qu^ quiere V mds?
Deme V ques6 si hay,
La eomida es gustosa.
He eomido bastante.
Goma V. mas
Un pedazo todayia.
Un boeado mas
Est6y satisfecho ya.
No me de V. mas nada.
I)e la administradbn es
piritual.
Biguian p6 eayong lahat Buenos dlas tengais to-
Bang magandang arao. dos.
(^Maano ang lagay niny6? (iC6mo estais?
(iNasaan ang oabisang Juan? ^D6nde est^ el cabeza
Juan?
May saquit p6. Esta enfermo, seilor.
78
iki ang manga ibang uala
rito?
Aeuan p6.
Capitan, aquing napag-
uari na cay6 at ilang
eaguinoohan, ay hindi
tumntupad sa utos nang
' santa iglesia,
Cami po ay totoong abala
sa paniniogii.
Ualang anomang eaaba-
lahan sa nauueol sa Dios
at sa santa iglesia.
Ang lahat ay magagaua
ninyo'^eon eayo,i, mabu-
buting binj?agan.
Tutuparin pO namin, ang
ipinag uutos niny6 sa
amin
Ipagtauag mo, na ma-
ngagsipaglagay nang ilao
bueas ang manga ba-
hay
Ang ibig co ay paeasiiya-
hin ang pista nang pin-
taeasi.
Among, may dalaud pong
lalaquing humihingi ng
confesi6n sa barrio ng...,
Paroro6n ac6 doon.
^Anong ibig niyang manga
lalaqui?
Ibig p6 nilang magpabin-
^Y los demds que no es-
tan aqui?
No s6, senor.
Gapitan, he observado que
V. y algunos prineipa-
les no eumplis eon la
iglesia
Estaraos muy oeupados, sq-
ilor eon la eobran^a. |
No hay oeupaeiones que val- L
gan, tratandose de 'Dios*
y de la san^a igle^ia. ^
Todo podeis haeerlo, si soisa
buenos eristianos, i
Cumpliremos, seilor, lo qiie^
nos ordenais.
Publiea un bandillo, quej
se iluminen maMna 1
easas.
Quiero que ia iiesta del|
patrono se haga eon tod' 1
, solemnidad. 1
Padre, hay dos hombres
que piden confesi6n para
el barrio de...
Qu6 allA Yoy.
iQu6 quieren esos hom-
bres?
Qnieren bautismo padre.
— 79
Sabihin mo sa tinioti
eura, sapagca,t, ac6 ay
may saqult
^^May asasua ca?
Hindi p6, among
^Hindi mo naalaman na
easalanang daquila ang
mangalunya? ^
^Mayroon ca nang ilang
tadn?
Dieelo al coadjutor, porque
estoy enfermo.
^Estas easado tii?
No, padre.
(^No sabes que es graye
peeado el amaneebar?
^^Ouantos allos tienes ya?
Mayroon na po aeong. ta-
tl6ng pu6ng ta6n
ikt ilan nang panah6ng
hindi ca nageoeompi
sal?
Mahaba %ang pauah6n.
Oaunti pang panahon
Huag mong pagaUtin ang
Dios sa masama mong
*' pamumuhay, at tingnan
mo ang guinagaua mo.
leao ay hindi nagsisimba,
hindi nageoeompisdl at
hindi naquiquinabang ay
pinarurusahan nang Dios
^^g gaya mong masa-
mang binyagan*
Alalahanin mo na ieao ay
mamamatdy, at sa pana-
h6ng yao,i, ipagsusuUt
mo sa Dios ang iyong
manga easalanan.
Ya tengo treinta ailos pa-
dre.
^Y eudnto tiempo haee que
no te eonUesas?
Haee mueho tiempo.
Haee poeo tiempo.
No olendas a Dios eon
tii mala vida y mira lo
que haees.
Tu no oyes misa, no eon-
fiesas ni eomulgas, pues
Dios eondena al que m
eomo tu mal eristiano.
Piensa que has de morir,
y que entonees tendras
que dar euenta d Dios
de tus peeados.
— 80 -
Sa manga asunto nang
justicia.
MaganddDg hapon p6.
^;Ano ang ibig mo?
Naparito p6 aeong magba
habia
^^Hinguil sa an6?
Hinguil dito sa lalaquing
sumugat sa aquin.
^Baquit mo siya sinuga
tan?
^Hindi mo naalaman na
may justicia, eun ieao
ay guinauan niya nang
anomang easam an?
Sinugatan co p6 siya, sa-
pagea.t, ac6 ay pinagna-
eauan niya.
^At baquit ca nagnaeao?
Isauli mo at eun hindi,
ay mabibilango ca
Humihingl p6 ac6 nang
taning nang maeapagti-
pon nang salapl
<jUmaayon ca sa labingda-
lauang arao?
Hindi p6 sapagca,t, may-
ro6n siyang sueat iea*
bayad sa loob nang ta-
tl6ng arao,
^Ao6 ang ngalan mo?
^Baquit rao pinatay?
I)e asuntos judiciales.
Buenas tardes, seflor.
^Que quieres? (ique se
ol'reee?
Vengo, senor, a formular
queja.
(iSobre de que?
Sobre de este liombre que ^
me ha herido. ^
iPorque le has herido?
^No sabes que hay JCisti- 1
eia, si el te infiri6 algu- ^
na ofensa?
Le he herido sefior, ^
puesto que el me ha
robado.
^Y porque has robado?
I)evuelve, porque si no, te
vas a la edreel. 4
Pido plazo, seiior, parai^'
reunir dinero.
^Te conformas tu eon los-
doee dias?
No, selaor, porque tiene el
medios de pagar dentro
de tres dlas.
^06mo se Uamas?
^Porque lo matastes?
81
Sabihia mo ang eatotoha-
nan, at eun hindi, ipa-
papalo quita.
SeHor, sinasaesi co p6 ang
Dios na totoo ang lahat
eong sinasabi
Paluin mo siya nang dala-
uang puo,t, Hma aguaeil,
at pageatapos ay ilagay
sa bilanguan.
Gapitan, eayo ay lubhang
tamad sa pag-gandp nang
inyong eatungeulan, ay
papagmumultahin co eayo.
Ualang nasisingil ni isang
euarta sa buis, ni sa
fallas.
<jllang maaga p o 1 i s t a s
ang nangagsisigaua arao
arao?
* /Tatlong pu6 at iima p6.
^,At ang manga iba?
Pinaghahanap co sila ay
hindi co mangaquita.
Dalhin ninyong manga
^bilango sa aquin ang
;|teniente primero, ang
#3uez sa buquid at ang
euadrillero.
^An6ng hinihingi nitong
bilango?
Humihingi p6 nang damit,
at namamanhle na siya
ay paualdn na.
Di la verdad, porque de
lo eontrario, te mandar^
a2;otar.
SeAor, pongo a Dios por
testigo, de que es yer*
dad todo euanto» digo.
Dele yeintieineo azptes, al-
guaeil, y despues a la
eareel-
Gapitdn, es V. muy mo-
roso en el eumplimiento
de sus deberes, pues
le impongo a V. una
multa.
No se eobra ni un euarto
del real haber, ni de
t'allas.
^Ouantos polistas salen al
trabajo diario?
Treinta y eineo, sefior.
^Y los demas?
Ando buseandoles y no les
eneuentro
Traigame V. presos al te-
niente primero, al juez
de sementera y al eua-
drillero.
^Que pide este preso?
Pide ropa sefior y su
phea que se le ponga
ya en libertad
6
82
^Mayroon eayong anomang
eatuirang ipagsasaysay,
laban sa aleaide, dahil
sa pagpapalagay niya sa
inyd?
Anomail p6, ay uala eami
Mayroon eayong anomang
ipagsasangalang, laban sa
paghahalal na ito?
Uala p6
Panunump$ nang manga
eapitdn,
Sa ngalan nang Dios at
nang manga santo evan-
geMo, ^isinusumpa niny6 na
tutupdin ninydng totoo at
gaganaplng tunay ang ma-
nga eatungeulan nang p^g-
eaeapitan, na ipinagealoob
sa* iny6 nang Superior Go
biernonitong Sangeapoloan,
gayondin ang manga eau-
tusan at iba pang manga
eatadhanaan ng manga pi-
niioo; tumuloug sa ieada-
dall naug pagsingil nang
manga paquinabang nang
Fisco, at gumaua na ua-
lang upang anoman sa ma-
nga asunto nang Ha-
eienda, gaya naman sa
mahihirap at sa easayahdD
nan bayan?
^Teneis alguna reelamaeion
que haeer, eontra ei al-
eaide, por el trato que
se os da?
No tenemos, selior, ninguna.
i^Teneis algo que oponer,
eontra esta eleeei6n?
No, seilor.
Juramento de los goherna-
doreillos.
En el nombre de Dios
y de los santos evangeUos,
juran W. de eumphr fiel
y legalmente las obliga-
eiones del destino de go-
bernadoreillo, que el Go-
bierno Superior de estas Is;
las se ha dignado conferir-l
les, asi eomo las leyes y
demas superiores disposieio-
nes Tigentes; coadyuvar a
la pronta recaudaci6n de
los intereses del Fisco, y
trabajar gratuitamente en
los asuntos de la Haeienda,
asi eomo tambien de los
pobres y de la solemni-
dad del pueblo?
83 —
Sa manga asunto nang
Administrambn b nang
Maeienda publiea.
Ang paDiningil sa bayan
ninyo,i, totoong nahu-
huK.
Seilor, sapagea ang ani ni-
tong ta6ng it6 ay nasi-
ra, ang manga tauo ay
mahihirap, at sa eaua-
lan nilang ieabayad ay
nangagtatago.
Paghanapin silang ualang
tiguil eapitan, 8apagca,t,
ang buis ay di maba-
bayaang hindi pagbaya
ran.
Biguian po ninyo aeo nang
taning na tatlong buan.
Ilindi aeo Maeapagbibigay,
sapagca,t, uala aeong ca-
pangyarihao sa bagay na
iyan.
Gagauin co po, ang maea-
eayanan co
Dalhin ninyo ang ini-
quito sa loob nang ta-
tlong arao, at eun hindi,
eayo ay papagmumulta-
hin 00.
Ipadala ninyo sa aquing
manga bilango, ang
manga eabisang may
manga utang.
De los asuntos de la Admi-
nistraeibn b de la Haeienda
publiea,
La reeaudaeion del pueblo
de V. estd muy atrasada.
Seilor, eomo la eoseeha
de este ailo se ha per-
dido, las gentes estiin
pobres, y por no te-
ner que pagar se es-
eonden.
Pues se busean eapitan,
sin deteneion porque
el real haber no puede
dejar de pagarse.
Deme V. plaEO de tres
meses.
No puedo, porque ho ten-
go facultades para eso.
Hare^ sefior lo que puedo.
Traiga V. el finiqtrito den-
tro de tres dlas, pues
de otro modo, tendr^ que
imponerle multa.
Mdndeme V. presos los ca-
bezas deudores.
-» 84 —
Cailangang singiling ma-
dali ang manga diezmos
prediales.
^Gaano ang utang ninyo
sa manga buis?
Anim p6 sa manga nata-
rales, at ualo sa manga
mestizo.
Hindi co po maquita ang
manga tributante.
Sa biiangoan maquiquita
ninyo sila.
Dala co p6 ang fini-
i quito, datapua ay hindi
husto.
Hmdi aeo tunaatangap nang
eulang.
^At ang eulang ninyo sa
eanetorum?
Sa loob p6 nang dalauang
arao, ay dadalhin eong
lahat dito.
Gailangang dalidaliin ang
paniniiigll
Es preeiso eobrar pron-
to los diezmos predia-
leg^.
^Guanto debe V. de los
tributos?
Seis, senor, de naturales,
y oeho de mestizos.
No eneuentro, sef5or, a los
tributantes.
En la eareel los eneon-
trara V.
Traigo, sefior, el iiniauito,
pere no estd eompleto.
No adiiiito ineompleto.
^Y lo que falta V. de
sanetorum?
Dentro de dos dias, sefior,
los traer^ todos aqui.
Es preeiso aetiyar la co-
branza.
Manga salitaan 6 tanungan Didlogos generales 6 pre- ^
nang earaniuan. guntas.
^May marami bagang ma-
nga bahay na bat6 sa
bayan mo? *
06, at malalaqui.
Dito sa bayan ninyo, ay
eaeaunti ang manga ba-
hay na bat6.
^Hay muehas easas de pie-
dra ea tu pueblo?
Sl, y son grandes
Aqui en Yuestro pueblo,
son poeas las easas de
piedra.
85
06, sapagea.t, ang earaniuan
ay manga pauid
^Sa Espaiia, ay uala bagang
manga bahay na pauid?
UaU, at manga batong la-
hat.
^llan ang manga eapatid
mo?
Lima.
^Sino ca? ^ieao baga ay
eastila?
Hindi, aeo ay pilipino.
^^'T'aga saan ea?
Taga Bulaean.
^Matatapang baga ang
manga eababayan mo?
Mayroong matapang at
mayroong namang manga
duag
^4n6 ang iniisip mo?
Iniisip co ang eamatayan.
^lniibig mo ang iyong Ina?
06, iniibig eong totoo.
^.Baqu[it ca tpimatacb6?
Sapagca,t, uulan.
Hindl mangyayari.
^Hindi mo baga naqui-
quita yaong madilim na
alapa^p, na na sa da-
eong ealuniiran?
06 toto6 nga.
^Yari na baga ang ga-
udng ipinagbilin co sa
iy6?
Hindi pa.
Sl porque la mayor parte
son de nipa
^En Espalla, no hay easas
de nipa?
No iiay, que todas sou de
piedra.
^Guantos son tus heniui
nos?
Gineo.
^Quien eres tu? ^eres aeaso*
espanol?
No, soy iihpino.
^De donde eres?
De Bulaean.
^Son yalientes tus paisa-
nos?
Los hay vaiientes y los hay
tambien eobardes
l'En que estas pensando?
Pienso en la muerte.
^Amas A tu madre?
Si, la quiero mueho
^Por que eorres?
Porque va a llover.
No puede ser.
^No ves aquella |xnbe ne-
gra, que esta a la parte
del oeeidente?
Si, es verdad.
^Esta ya aeabada la obra
que te eneargue?
Todavia no.
86
^At eailan mo dadaihin sa
aquiof
Sa maealaud.
Aco,i, paroroon sandali sa
halamanan, eun ipinahi-
hintulot mo sa aquin.
^Ano ang gagauin mo roon?
Pipitas ac6 nang manga
bulac|ac.
Houag eang pipit^s nang
manga bunga, at manga
hilao pa
^Aling eahoy ang aaeya-
tan mo?
Ang sardpalde.
Houag eang maniningeayad
at mahalay.
Dahilan sa sinabi mo, ay
hindi na aed mauupo
nang gaiiit6.
^/knd ang ibig nitong ma-
nga ialaqui?
Ibig nilang maquipag-usap
sa iy6.
Ngayon ay hindi mang-
yayari, sapagca,t, paro-
roon aQ6 sa bahay nang
pinsan eong namatay
ngayon.
^Ano eaya ang mabuting
gauin nang eamtdm ang
eaharian sa langit?
Aug dapat gauin, ay tu*
parin ang manga uto^
nang Dios. ,
^Y euando me^ la trae-
yAb?
Pasado manana.
Yo me |re un momento
a la huerta, si me lo
permites.
^,Que vds a haeer halla?
Voy a eoger Aores.
No co]as Irutas, porqu0
todayia estan terdes.
^k que arbol Tas a subir?
Al tamarindo
No te sientas en ciiclilla&
porque esta feo.
Por eausa d@ lo que diees,
ya no me sentare de
esta manera»
(jQue quieren esto^ hom-
bres?
Quieren hablarte.
Ahora no puede ser, por-
que Yoy a la easa de mi
primo que m'urio lioy.
^Que ser^ bueno liaeei
para eonseguir el reino
del eielo?
Lo que debe haeer, es
eumplir * los mandamien-'
tos de Dios.
87
^Maguigiiiog eauiliuili eaya
sa manga niata nang
Dios, ang mga eaauadng
gaua?
Oo ang alin mang ga-
uang magaling ay na-
eauiuili sa nianga mata
nang Dios.
^Ano eaya ang magui*
guing palad ng manga
tauong masaeama ang pa-
mumuhay?
Hindi nga niangyayaring
bumuti.
^Seran agradables d los
ojos de Dios las obras
de miserieordia?
Si, cualquiera obra buena,
es agradable a los ojos
'de Dios.
^Gual serd la suerte de
los hombres qne ^iYen
mal?
No puede ser pues buena.
Gatipunan nnng nmtga
tauiman.
Huag €ang pasasa easal ni
sa binyag, eung hindi ca
anyayahang hayag.
Sa eabayong hiram, ngipi^i^
houag titingnan
Binibiguian ma,i, alin^ huag
Mng pipiliin.
Sa mabubuti ca sasama, at
maguiguing isa ca nila.
Ngayong naquiquita quit6,
aquing naa^laala
Caibigan sa mabuting pa-
nahon^ nagbabagong ha-
Dgin ang eaueoL
Bago ca magaasaua, mag-
i^ip-isip ea liiuna.
e^heeion de rejrams.
A boda ni a bautiz;ado,
no vayas sin ser eon-
vidado
A eaballo prestado, no hay
que mirar el diente.
A qui€n dan, no se escoJe.
Aeompailate eon los bue-
nos, y seras uno de
ellos,
Ahora qu€ te V€0, me
aeuerdo.
Amigo del buen tiempo,
S6 muda eomo ^l viento.
Antes que te eases^ pienBa
lo '^ue haees.
88
Sa makquing eagutuman
ualaog matigds na tina-
pay.
Maputi man at maitim,
ay pareho rin ang ngi-
pin.
Sa natitieom na bibig la-
ngao ay hindi sisilid.
Sa naMng imle na bibig,
sinoma4, hindi baban-
guit;^
Mariquit man 6 magan-
da, sasayao dahil sa
euarta.
Mabuti baga ang oras, dun
dumarating ang palad.
Murang binibih, mahal ipag-
bili,
Mabuti, mariquit at mura,
sapagca,t, aeo ay may
euarta.
Pangit, magaspang at ma-
samd, sapagca,t, pilae
aco,i, uala.
Cun quita ay naquiquita,
aquing naaalaala.
Cun hindi ealooban nang
Dios, di magagaua nang
manga santos.
Ang isang pintd eun sasar-
han, sangdaan ang ma-
bubuesdn.
Nang aco,i, may salapl
nginanganlang D. To-
mds, ngayong ac6 ay
A buen hambre, no hay
pan duro.
Blaneo y moreno, igual el
diente
A boea eerrada no entran
moseas.
A boea eallada, nadie el
hablaba.
Bonita 6 guapa, eon el di-
nero baila.
Buena oeaeion, euando vie-
ne la suerte.
Barato se eompra, y se-
vende earo.
Bueno, bonito y barato,
porque tengo dinero.
Feo, basto y malo, porque
no tengo dinero.
Guando te veo, me aeuerdo.
Guando Dios no quiere,
los santos no pueden.
Ouando una puerta se eie-
rra eiento se abren.
Ouando tenia dinero me
llamaban D. Tomas,
ahora que no lo tengo.
— 89
ualana^lmatauanglamang
Tomds.
Pinaparooan mo,i, turan, at
tuturingan co ieao.
Pagpalain ca naua nang
Dio s anae, eabi t ca-
munting earunungan ay
sueat.
Cun saan mula ang apoy,
ang as(5 rin nam a^ii
do6n.
Mahirap man at earde-
nal, iisa ang eahanga-
nan.
Ang mabuting mag uupa,
pinapanginoong sadya.
Cun mageueulang nang
isa, papasoe nama,i, da-
laua,
Madaling ualain maliuag
quitain.
Madaling isipin, at mahi-
rap gauin
Madall ang pagaaral, eun
sasabihin nga lamang.
Turuang magaling ang bi-
big mo, ayon lamang sa
na sa bulsa mo,
Piisang nahanap nang
dagd, milon ang siyang
nasild.
Salamat, sapagca,t, binibi-
guian ca.
Maganda; sapagca,t, iniibig
ca.
me Uaman Tom^s no
mas.
Di eon quien andas, y
dire quien eres.
Dios te de la i'ortuna,
hijo, que eon saber poeo
te basta.
Donde fuego haee humo
sale.
El pobre y el eardenal,
todos van por un igual,
El buen pagador, es seilor
de lo aJeno.
Si se faltara una, entrara
dos;
Facil es perder, y dificil
busear.
Facil entender, y trabajo
haeer.
Facil el estudio, euando se
habla no mas,
Gobierna bien tu boea
segiiu tu bolsa.
Gato que busea raton, se
eomio el mel6n.
Graeias porque te dL
Hermosa porque te quiere.
90
Ltimayd laang di mahuli
GutnauA ca nang maga-
ling nang di ca tampa-
lasanin.
Cun gutnaua ca nang ma-
sama aantain mo ri^i,
masamd,
Anae na ualang masaquit
ina na ualang pag-ibig.
Ang hindi mo eaeanin^
bayaan mong lutuin. *
Ang salapi nang saeristan
eumaeantang dumarating^
eumaeantang pumapa-
nao.
Mahangay mabuting fama,
eay sa guinintoang eama.
Ang salita co, ay hiyds na
guint6.
Mahangay eaonti lamang^
sa uala na ano paman.
Mabuti pa^i, tumahimie^ sa
masamang pagsusulit.
Mahangay maluatan, sa ua-
la eailan man.
Ualang sinomang masama^
na di may pagbuti rin
nga.
Ualang saeslng magaling,
gaya nang tala sa papel.
Sinoma,i, di maeapagsasa-
bi: di iinom nang tubig
^ na yari,
Huag eang pipirma nang
sulat na di mo naba-
Huir pata no coJer.
Haeer bien, para no ha*
eerte maL
Si haees mal, espera otro
mal.
Hijo sin dolor, madre sin
amor.
La que no has de eomer^
deJalo eoeer.
Los dinel'os del saeristan.
eantando se tienen y
eantando se yan.
M^s vale buena lama^
que eama dorada.
Mi palabra, es prenda de
oro.
Mds tale alg0j que nada.
Mas vale bien eallar, qu0
mal hablar,
Mds vale tarde, que ntinea.
No hay ninguna mala, que
por bien no venga.
No hay meJor testigo, qu6
el papel eserito.
Nadie puede deeir: de esta
agua no beberd.
No iirmes earta que no
leaSj ni bebas agu^i
91 ^
basa, ni huag iindm
nang tubig na di mo
naquiquita.
Matang di naeatatanao pti-
song di naearamdam
Bayaran mo ang utang
mo, pilae mo^ii malala-
man mo.
Ang ibon eun matanda
na, hindi papasoe sa
Jaula.
Sa salapi ang dahilan aso
man ay sumasayao,
Ayao ang maeagagau^, at
ang may gust6,i, hindi
nga.
Ang lalong majroon baga,
ang hangad maragdagan
pa.
Lahat ay naaabot nang
sakpi.
que no Yeag.
Ojos que no ven, eora^otl
que no siente.
Paga lo que debes, y sa-
bras lo que tienes.
El pajaro yieJo, no entra
en jaula.
Por el dinero^ baila el
perro.
Quien puede no quiere, y
el que quiere no puede.
Quien m&s tiene, mas
quiere,
Todo lo alcanza el di^
nero*
^a^*s»^»
— 92
Diehos y senteneias Manga uiea at hatol
Bstos boeadillos de oro
me plugo eseribir ea teraos
para qtie ios nifios mas tienips
les puedan saber de eoro'
Itong mabub 'ting aral
ay aquing pinag-inotau
sinulat sa eabataan
nang may pageunang uliran*
BIAS
Sobre todo 8irve 4 Dios
mte pon siempre adelante
buria todo lo restante'
Mirate todos los dias
que vivieres en espejo,
toma de mi este eonseio.
Si 3uzga8 que estas bermoso
sin hollar en tf eosobras^
parez€an a ti tus obras*
Si Tieres tu rostro f eo
obra bien porque te alumbres
eon noble^a de eostumbres:
Si supieres arte 6 letras
mira bien lo que te digo,
tu bien 6 mal traes eontigo.
A los mejore8 que tti
no tengas en menos preeio,
porque es propiedad de neeio.
La mds prineipal loeura
de a tantas loeuras son
es la vaiia plesuneion.
tJna sa labat na- g bagay
huag aaong calilimutanj
maglingeod sa I)ios lamang
ang iba pa,i, pabayaan.
Hangang icao,i, nabubuhay
salaminin arao arao
ang bigay eong eahatulan,
iyong paquiquiflabangan'
Oun icao,i, may eagandahan
na ual4 mang eapintasan,
ang gaua mo,i, ibabagay
at nang ieao ay matanghal.
Cun ang muc-hd mo ma,i, pangit
sa cabutiha,i, maniig,
at siyang lalong mariquit
eun may eamahalang quipquip.
. Cun ieio ay dumunong man
dinguin mo ang aquing arai,
ang magaling at easam-an,
easama mo at eaeambal.
Ang magagaling sa iyo
ay huag hahamaquin mo,
sapagca,t, ang gauang ito
ay sa tauong ualang tuto.
Ang pang ulong eauiulan,
sa lahat nang ealoeohan,
ay ang eaparangalanan,
dali nang eapalaluan.
— 93 —
Nunea digas mal de nadie,
que 68 pa8i6n que a muehos toea
eaila tii, y sierra la boea.
Si alguuos pleitos tratares
para no verte en desden,
proeura entenderlos bien.
S^ase rieo quien se fuere
nunea alabes ia riqueza
si se falta la nobleza.
Busearas en la juventud
eon que pases la veJ6z
no vivas eomo soez,
^Oudl es el mas alto bien,
que mas vale y que m^s dura?
es la eoneieneia segara.
iGuM es el mayor engailo
que en el mundo mas asombre?
es la vanidad del hombre.
j
^Oual es el hombre mas rieo,
qn?e todo el mundo se vea?
es el que nada desea.
iOual 98 el rieo mis pobre
que ios pobres mds de enento?
digo que es el avariento.
iGnil manjar quiere Dios mds
euando le ofrece tus dones?
solamente corazoaes.
^Gudl dote es 4 la mujer
que mds eumplida le basto?
el vivir honesta y easta.
^Gudles serdn los perfectos
sin rodeos y sin tramas?
los que tienen biaenas t'amas.
Huag magsabi anoman
nang sa ibang easamaan,
ang bibig mo,i, iyong taepa,t,
masamaug eaugalian*
Oun paayroon eang usapin
at ibig mong mapagaling
iyong^ lininging magaling
ang matuid na gaganin.
Sinoraan tauong mayaman
huag pupui-i eailan man
sa eaniyang eayamanan
eun uald ring eamahaian.
Hanapin mo hangang bata
ieabubay sa pagtanda,
naug hindi maparis ca ng^
sa isang tauong timaua.
^Alin ang laiong magaling,
mahahigaiig sapinsapin?
ang msgagandang panimdim
at eoneieneiang malinis din.
^,Min ang daquilang daya
sa raundo,i, naeahahanga?
ang tauong nagaaeala
sa eapalaluang nasa.
^,Aiin ang tauong mayaman
m mundo,i, hinahangaan?
ang ualang nasaug anoman
eundi pauang eagalingan.
^Aliu ang mayamang saUt
na mah guit sa mahirap?
ay ang masa^uim sa pilae
sa eapua tauong lahat.
^Alin ang ibig nang Dios,
ialay sa caniya,t, idulot?
ang ealinisan nang loob
at pagsinta,t, pageataeot.
^,Alln ang aring mabuti
dapat na hias nang babai?
ang ealinisan nang puri
lagui sa hinhin at buti.
^Aiin ang lalong mainam
na uala mang eapintasan?
ang bantog sa eagalingan
nababalita saan man.
- 94
^Ouaies soa heehos de nobles
qiie es solo los nobles quedaD?
es no haeer mal aunque puedan,
^,Cudl el heebo de hombre vil
que reyieuta por poder?
el no poder ofender.
Si la lortuna te sube
mira bien, que no te empines
qu8 son dudosos ma fines.
Si fortuna te es adversa
no te aflija8 que muy preato
suele mndar otro gesto.
Del amor que es honesto
mueho te guarda y reeela,
que no sale eomo muela.
^,Alin ang ^aud nang mahal
na totoong nababagay?
huag gumauang easam-an
bagama,t, magagaua man.
i^Alin ang gaud nang sueab
na sa dibdib nag-uaualat?
ang di bagA pageag&nap
sa nasang inaeapahamae.
Cun panhiean ca nang palad
huag eang paeaaaeyat,
mapangaaib afc maduUs,
baea ieao ay lumagpae.
Cun ang palad mo ay lihis
huag eang maghihinagpis,
at di maliuag sa langit
eapalaran mo,i, mabihis.
Sa pagdbig na mahalay
icao,i, mangilag na tunay,
ualang mapapaquinabang
eundi eapanganiban.
PERIANDEO
Lo prlmero que haras,
es honrar d. un Dios taa 8(flo
que gobierna tierra y polo.
Sed templado en los deleites
porque si en ellos te eebas,
no hay ponzona que no bebas.
El que mds riqueza tiene
en este mundo euitado
Tivir eon mayor euidado.
Si eres de mueho tenido
tambien debes guardarte,
toma del temor tu parte.
De los bienes te reirenB,
porque aunque esten iustos eilos
euelen morirse sin velos.
Ang una mong eatungeulan
gumalang sa Dios iamang
na hari nang sangtinacpa,t,
lubhang maeapangyarihan.
Ang lahat mong eaaliuan
ilagay sa eatamtaman,
eun malublob ca ay sayang
ualang samang di titieman
'Ang lalo bagAng mayaman
dito sa hamae na bayan,
dapat mag-ingat Daman
at mapanganib ang lagay.
Cun pinupuri nang lahat
dapat din namang magingat
at huag eang maliling^t
nang aalayd sa bagabag.
Huag lubhang pagnasaan
ang ari at eayamanan,
marahil hindi mo eamtan
hangang ieao ay mamatay.
— 95
Nanea busqnes dilaeion^s
has de grado y de plaeer,
lo que por fuerzas has de haeer.
Si dieres algiin con8ejo
tal proeura de lo dar
que no te puedan eulpar.
De los amigos que tienes
euando fuere8 menester,
eeses de su pareeer.
Ouando no tieaes raz6n
n,o reine en tu pensamiento
algiin loeo at evimiento.
Traba tu de eontinuo
por todas partes y modos,
a estar bien quisto eon todos,
La honra mueho la estima
porque el que sm honra vive,
diez mii afrenta9 reeibe.
Las desdiehas de tu amigo
si fueres amigo ti(3l,
las has de %entir eorao el.
Donde quiera que te hallares
ten a buen preeio los buenos,
que nunea te valdra menos,
De la afrenda y menguas •
huye por todas maneras
porque viviendo no mueras.
La gananeia mal ganada
por arte 6 manera fea,
nunea en tu easa vea.
Gu^rdate de prometer
mds si prometer quiere8,
eumple lo que prometieres.
Huag mong palalaunan
gaganapin eapageuan
ang gagauing sapilitan
na ueol sa eatungeulan.
Gun hahatol ca sa iba
yaong matuid at maganda,
nang hindi pagsisitaa|i pa
at mabiguian ca nang sala.
Sa iyong manga eaibigan
eun icao,i, quinacailangan,
ay iyong pagpipilitang
sumun6d at maquibagay.
Oun icao,i, ualang matuid
huag ipamahay sa isip
ang eapangahasang lihis
easiraan mo riDg tiqui8.
Aayon ca eailan man
sa ano mang manga bagay,
nang ieao ay maeahigdan
at di nila mapintasan.
Ang lauong may eamahalan
marami ang nagmamahal^
eun uaia,i, easasapitan
sinisiphayo naog tandn,
Ang saeuna nang eatoto
eun eatoto eang totoo,t,
tapat ang ealooban mo,
sueat naman damdamin mo.
Ang mabuti eahit saan
ay dapat pahahigahan,
sapagca,t, hindi alangan
sa dangal mo,t, ealagayan.
Aeg pagmura,t, pagtungayao
iyong paeaiilagan,
hangarin mo aug mabuhay
huag bag^ ang mamatay.
Ang masamang paquinabang
galing ea di eatuiran,
huag dadalhin sa bahay
eahit magpaeailan man.
Sa pangaco,i, mag-iingat
nguni,t, eun ibig mo,i, eaguiat
iyong tutuparing agad
ang ipinangaeong lahat.
— 96
Tus desdiehas 6 infortunios
etieubre a tus enemigos,
no huelgan de ser testigos.
En euantas eosas tratares
de cualquiera ealidad,
trata siempre eon Terdad.
Tu trato y conversac!6n
sea siempre eon prudente
no eures del que no siente.
A los pobrea y atiiiidos
no ies niegiies earidad,
t^n de elios mueiia piedad,
De tales eosas te apreeia
que despu^s de haberias heelio
que de ti satieteeho.
Se deseares la paz
y tener sano tu gusto,
no quieras raas de lo ^usto.
En lo que piensas haeer
si no halias buen apare|o,
toma A mudar de eouse^o.
Ang saili mong eapalaran
ay huag ipamamalay
sa iyong manga eaauay,
at nang di maguing libangan.
Tanaog paquiqi)itunguhan
wa ano^t, anomang bagay,
ay iyong pagtatapatan
nang liindi ca mapintasan.
Sa salita^t, eapuiungan
taglain ang eabaitan,
liuag isagunamgunam
na hindi naeararamdam.
Sa may liapis at mahirap
huag ieait ang iingap,
magdadala eang liabag
aabuluyan mong agad*
Sa maalam na magmalial
sa manga gkuang naturau,
pageatapos magampa an
*ing loob masasayaiian.
Oun ibig mong matahimie
at mapabuti ang nais,
h Jag gumau4 nang iihis
euu hindi pauang matuid.
Sa inaaealang gauin
eun ualang Iiandang |magaling,
ang loob mo at jp imdim
ay iyong muling baguhin.
PITACO
Teme d Dios en todaa lioras
que 6ste es un santo temor
y t6n eon temor amor.
T^mpiate mueho en inrar
si Juras no ser^s perjuro
porque esta siempre seguro.
Gon los mayores que td
ni de noehe, ni de dia,
iamds entres en forfia.
. Icao,i, laguing matataeot
sa mahal na Poong Dios,
niyoug santong pageataeot
at pag-ibig na may taeot.
Ang pagsumpa,i, babauahan
ialo,t, ualang eabuluhan,
dapua,t, eailangau
huag ang eabulaanan.
Sa matandang sinoman
iyong paeatatandaan,
m gabi man at sa arao
huag maquipagtaltalan.
— 97 —
En el linaje no eneumbre
tau alto tus pe*Qs#niento8
que desaties ios yientos!
De los bienes que otros tengan
nunea te toque la enyidia
mal que eon ruines lidia,
A qaien mereedes te ha heeho
aunque estuyiere entre eiento
hazle siempre aeatamiento.
Jama9 ^ ninguno aeuses
que mda sa suele ganar
en delender que aeusar.
Los oiieios populares,
puestos que ^ean honrosos,
tentos por muy peligrosos,
De los tiempos no te fies,
nc piensas mds sabes de ellos,
que lo Yieres en ellds.
A los nobles viejo8 eanos,
no les niegues la obedieneia.
que son padres de prudeneia.
Las eosas santas y honestas
nunea dejes de tratarlas
donde quiere que te hallas.
Los hijos que Dios te diere
si quieres rieos dejarIos,
proeura bien doetrinarlos.
Aborreee de toda ley
los pleitos y las euestiones
no te ^Ugues de razones.
T^n muy honesto tus ojo8
la yista no lo desmandes
por cualquiera parte que andes.
Huag mong ipagmataas
ang lahi mo,t, eamag-anae
may isip ca namang sueat
^a lumay6 sa bagabag.
Ang ei ibaug eayamanan
houag mong eaiinguitan
at isa ngaog easamaan
na gaua nang hamae lamang,
Apg gumaua nang magaling
na tauong sinoma,t, alin,
ay huag mong lilimutin
at dapat moag igalaug din.
Huag isumbong sinoman
sa eaniyang eagaganan
marahil pa,i, maquinabang
eun iyong ipagsangal^ng.
Ang eatungeulan- sa bayan
sapagca,t, may eamahalan
dapat din ang pag-ingata,t,
mayroong eapanganiban.
Sa manga panaho,i, huag
maniniuala at sueat^
huag ca nang sisiyasat
liban na sa namamalas.
Sa mga matandang mahal
ang eanilang eautusdn x
di mo dapat tataliedan
at ama nang eabaitan.
Manga gauang eabaealan
at eahinhinan nang asal,
huag na di mo gampanan
eahit nasaan eang lugar.
Ang manga anae mong tanan
na ealoob nang Mayeapal,
eun ibig m®ng magsiyaman,
pagpilitan mong aralan.
lyong paeaiilagan
ang usapin at taltalan,
eahit icao,ij mayroon mang
-malabis na eatouiran,
Ang matd mo,i, tuturuan
sa pagtingin magtataglay
niy6n bagdng eahinhinan
eahit saan ca humahangan.
7
— 98 —
Del bien que esti, por vemr
si algnna parte te alcanza,
t^n siempre bueiia esperan^a,
La conversac!6n de*bueno8
trabaja por coQservarlas,
todas las demas dejaria8.
Si dds algo de'Jlo tnyo,
dalo, do sienta tu peeho,
que te haees desproyeeho.
Ouando aeaso te ofreciere
eumple morir por tu rey,
por tu partria y por tu rey.
Lo que no ^uieres que sepan
en plaza, ni en barrio aJeiio,
tii te lo t6n en tu seno.
Oumple siempre tu palabra
puesto quf io des a un moro
que es un preeioso tesoro.
Si tu deseas mandar,
pfimero debes saber
qu6 eosa es obedeeer,
No te eures de pereza
porque una muy mala raza
eon diligeneia te abraza.
De los muertos nunea digas
4 sus parientes injurias,
por enojo, ni por lurias.
Sa daratning eagalingan
at ieao ma^haguinan,
ay iyong maaasahang
^ darating ang eapalaran.
Mabubuting salitaan
sa tauong eanino t^aman,
iyo bagang tatandaaa
ang lahat na,i, pabayaan.
Oun ieao ay magbibigay,
ay yaong maeaeayanan
na tapat sa ealooban
at di panghihinayangan.
Cun icao,i, mangaDganeo man
tupdin ang eapangaeuan,
sa bayan mo alang-alang
at sa iyong haring mahal.
Ang di mo dapat maalaman
nang boong sangealahatdn
at ibamang eababayan
%a dibdib mo isisimpan.
Salitd mo,i, gagampandn
tutuparin eapageuan
eahit sa 4iindi binyaga,t,
mahalagang eayamanan.
Cun may nasa eang mag-utos
sa iyong nangasasaeop,
dapat mo munang matalds
eun paa'no ,ang pagsundd.
Ang catamara,i, ilaga,t,
masamang eaugalian
at ang iyong pagpilitan;
ay ang gauang easipagan,
Sa manga patay ay huag
aalipustd sa harap,
sa eanilang eamaganae
eahit may galit eang hanae.
DEOBOLO
Aquellas eosas que eumplan
A tener el alma sana,
oyelas de buena gana.
Manfa bagay na tutupdin
caloloua,!| nang gumaling,
ay paeabutihing dinguin
ang hatol na sasabihin.
99
Lo que de ti se confia
y en dep6sito tuyieres
tal lo toma, eual lo^;^hubieres.
El seereto sea cualquiera
que te deseubra tu amigo,
gudrdalo siempre eontigo.
De tu amigo verdadero
t^n poT regla general,
nunea jamas deeir mal.
Si aeaso entre tus amigos
hay pleito alguna vez,
entre ellos no seas juez.
T4n memoria y no te olvides
que nunea es perfeeto amigo,
el que ha sido tu enemigo.
Con tus padres no te pongas
en ningiin tiempo en cuesti6n,
aunque te sobre raz6n.
No tengas la lengua presto
para deseubrir sin tiento
lo que esta en ei pensamiento.
Si a dieha tus familiares
yerran algunas eosillas
d veces es bien 8ufrirlas.
Por las eosas imposibles
no te metas que es loeura,
mds los posibles proeura,
SM honesto en tu ve8tir
vist8 en aquel grado
de tu oficio 6 de tu estado.
Da tu persona te estima
ni lo tengas en tan poeo
que sea apoeado y loeo.
Ang pag-aaring anoman
sa iyo,i, pinaingatan
mamHhalin mo rin naman
parang sarili mong tunay.
Ang lihim cahima,t, an6
na pahaydg nang eatpto,
ay dapat pag-ingatan^ mo
na itago sa loob mo.
Sa eaibigan mong tunay
iyong paeatatandaan,
huag magsabi eailan man
ng masamang ano paman.
Cun ang mauga eaibigan
ay may pinagtatalunan,
huag may mahahatulan
sa eanila nang anoman.
lyong paeatatandaan
at huag ealilimutan,
di tunay na eaibigan
ang iyong naguing eaauay.
Sa iyong manga magulang
ay magpaeailan paman,
haag maquipagtaltalan
cahima,t, may eatuiran.
Ang dila mo,i, pipiguilan
magsalita eapageuan
ng ano* mang eaisip^n
na hindi mapagbubulay.
Cun ang saeop mo sa bahay
ay may munting eamalian
ang mabuti pa eun minsan
8ila,i, iyong pagtiisan,
Sa ualang pangyayarihan
huag panghihimasuean,
at ang mangyayari lamang
siya mong pagpipilitan.
Pananamit iialagay
sa eahinhinan nang asal,
iyo lamang ibabagay
sa taglay mong eatungeulan.
Ang nagmamahal sa iyo
ay paeamamahalin mo,
bagaman natatanto mo
naay pagea mangmang at loeo.
100 ~
De tii muger s^d seAor,
porqiie si ella senorea,
mai te ira, por bien que sea.
El eallar a poeos daiia,
m^s por hablar bemos vJsto
el que no eaile malqiiisto
Oon los bienes de fortuna
jaQ3^8 ta te ensoberbeseas
aunque es propiedad ereseas.
De tu easa y de familia
si quieres ser eetimado,
t6n siempre fiel euidado.
Lo8 apetitos earnales
proeura de refrenarlos,
que es gran victoria dejarlo8.
Revuelve siempre los libros,
de los euales siempre sale,
tesoro que mueho vale.
Si por dieha fuere jtiez,
no te vence la eodieia
mds guarda siempre iu^ieia,
Al bueno en raz6n de bueno
siempre debes estimarlo
y eomo d bueno tratarlo.
Guardate de ser maldieiente
que es un vicio mi entre nos
que mueho aborreee Dios.
Si algiin bien has reeibido
t6n memoria mientras vives
de ^l y de quien lo reeibes.
Pudiendo vivir en paz'
poeo sfibe y poeo alcanza,
qmen 4n euidado se lanza.
Sa asaua,i, maghari ca
at nararapat na sadyd,
pagca,t, eun maghari,i, siya
easiraang ualang sala.
Sa di pag-imie bahagyd
tauong napapanganyaya,
nguni,t, sa pag8asaiita,i,
maraming nangasisira.
Cun ieao ma,i, mageapalad
na magearoon nang pilae,
huag mong ipagmataas
cahima,t, nangararagdag.
Sa iyong sariling bahay
at sa familia mong tandn,
ay eun ibig mong mamahal
mag-iingat ca ring tunay.
Ang manga pitaug mahalay
pagpilitan mong bauahan
at lubhang pagtatagumpay
eun iyong matataiiedan.
Manga libro^, bubuelatin
at may matutuelasan ding
eayamanang di mumunting
na sueat paquinabangin.
Cun palaring maguing hoc6m
huag mag imbot nang suhol,
ang earampatan at ueol
ang siya mong ihahatol.
Ang mayroong eatuiran
mamahalin mo ngang tunay
at sa mabuti 'rin naman
iyong ipagpapalagay.
Huag eang magtutungayao
at masamang eaasalang
lubhang quinapopootan
nang Dios na Poong mahal
Cun tumangap ng magaling
sa eaninoman at alin,
ay huag mong lilimutin
hangang nabubuhay ca rin.
Mangyayaring mabubuhay
sa lubhang eapayapaan,
nguni,i, bihirang maalam
nang pag-iingat na tunay.
101
GHILON
Honestidad y iimpieza
de eontiauo te aeompanen,
nunea temas que te danen.
Por neeesidad que tengas,
pon este dieho en tu seno
nunea eodieias lo aieno.
Las eosas de tns amigos
miralas no eomo suyas
sino eomo propias tuyas,
Lo que para ti no quieres^
no quiere8 para ninguno,
porque seras importuno.
Jam^s a nadie amenaees
eon pasi^n que padeeieres
porque es heelio de mujeres.
Los juegos traen maeho daiio,
ninguno de ello te se .v6 \
saiud en pasatiempo breve.
Tres fttrias dieen que son,
mds quiea dei juego no aparta
entre tres lialia la euarta.
Lo que mas yo te eneomiendo
porque e^ que es hondo abismo
que te conozcas tu mismo.
A laa leyes 6 institutoa
eon que Yiyiare tu gente,
sed 8ujeto y obediente.
Guando tu^ieres riqueza
para que tengas abrigos,
gana eon eiios amigos.
Caiiinhina,t, eaiinisan
iiuag mong ipauaualay
at iiuag eatataeutang
.maeasasama eaiian man.
Oahit anong eaiiangan
itanim sa eaiooban
na iiuag pagnanasaan
ang sa iba eailan man.
Manga ari nang eatoto
titingna t, iingatan mo
na parang sariiieg iyo
at liiadi sa ibang tauo.
Ya6n bagdng di mo gusto
na mapangyari sa iyo,
iiuag namang gagauin mo I
sa iyong eapua tauo.
Huag may i^aiiaiaan
nang taglay mong eagalitan
at ito ay gaua lamang
nang babaing earamiiian
Manga larong pagsusugai
tagla^T' ang eapahamaean,
ualaog maguigumiiauaiian
ra sandaiing pagiiiibang.
Tatlong furias ang sugal dao,
Dguni,t, ang di humihiualay
l^ueod sa tationg einaysay
mageaea apat pa naman,
Ang sa iy€,i, aquing biiin
pagea,t, hatid eong maiaiim,
ay iyong paeatantoin
pagquiiala sa iyo rin.
Sa manga utos at aral
ang iyong naeasaeupan
at sampong ieao naman
ay susunod na maliusay.
Cun mayroong eayamanan
dapat magearoon naman
nang tunay na eaibigan
na maalam na magsangalang
102
Antes Yisitas d tu amigo
que lueie pobre y euitado,
y no al rieo afortunado.
Nunea digas los extremos
ni los medios abrazados
no te aparten de tus lados.
lamAs de nadie murmures,
ni Ju2;gues la vida ajena,
haz qu8 la tuya sea buena.
Como a tus padres tratares,
t6n por aviso9 muy fijos.
que asl os trataran tus hijos.
Ningana eosa hay tan riea
en esta vida de viento
eomo estur uno eontento.
Ouando m^s lugar tuvieres
para en vicios te engollar,
m^s bien te debes guardar.
Kunea sabio fu^ naeido,
jamas que no aborreeiese
la mentira do e8tuviere.
El que a los malos eastiga^
haee este bien d lo menos
que 80 conozcan los buenos,
Mnguno puede Airarar
mueho tiempo en un estado
81 lo tiene mal ganado.
La fama de los pasados
no sueltas tus eosas vanas,
sino aquelio8 que tu ganas.
Las menguas de tus mayores
si mal vivieres aqul,
resueitan eontra ti.
Cun ieao baga,i, dadalad
sa iyo munang eaibigan
na mahirap at may lumbay,
bago sa may eayamanan,
Huag tuturan ang hangan
samp6ng gagauing paraan,
at huag mong papayagang
sa iyo,i, mapahiualay,
Huag magmumura eanino man
ni sa biibay nang may biihay
at ang iyong papayagang
siya mong pagbubutihan.
Ang gaud mo sa magulang
sueat mong paeatandaan,
at siyang gagauin naman
nang manga anae mong tunay.
Ualang bagay na^mainam
dito sa biihay na hiram,
para nang tauong mamahay
na lagui sa eatuaan.
Cun eailan panga may daan
na mahilig sa easam-an,
lalo mong pag-iingatan
na huag mong eahulugan.
Ualang pant^s na lumitao
dito sa sa mundong ibabao
na hindi quinasuciaman,
gauang easinungalingan,
Ang manga pagpaparusa
sa mayroong manga sala,
isang ulirang maganda
sa mabuti,i, paquilala.
Sinoma,i, di magtatagal
na maguing mahabang arao
sa isa ngang eatungeulan,
ang sa masamang paraan.
Ang fama nang eanunuan
ay huag na magbibitdo
sa ualang eaeabuluhan,
eundi sa may paquinabang.
easiraan nang magulang
sa lisia mong pamumuhay,
ay mag-uling mabubuhay
at iedo ang magpapasan.
103
Ea fin nunea has de estriyar
en heeho de anteeeaores,
sino en haeer los mejore8.
ledo huag mananangan
sa gaua nang eauunuan,
eundi ang gumaua lamang
niyong manga eagalingan.
SOLON
Si quieres en esta vida
honra, fama y sin desden,
a toda ley vivir bien.
Aeaia siempre a tus padres
mata os la hambre y ped
y haeerte d Dios mereed.
De la ira te refrena
que es una furia infernal,
de que naee mueho mal.
De jurar mueho te aparta,
pero si hay neeesidad,
siempre ]ura eon yerdad.
A los malos aborreee
no sigas su eompania ^
ni de noehe ni de dia.
Nadie es bienaventurado
en esta ^'ida ruin,
sino el que tiene buen iin.
Si quiere8 bien easado
y vivir a tu plaeer,
busea de tu igual mujer.
Proeura si ser pudiere
eontentar en generai
al bueno y al que no es tal.
Cada eual conozca bien
sino quiere haeer revez
que es lo que puede, y quien es.
Oun ibig mong eapurihan
fama,t. sampung eamahalan,
ay luhos na earampatang
mUbuhay sa eagalingau.
Igalang mo aug magulang
biguian nang ieabubuhay,
ieao nama,i, gagantihan
nang Dios na" Poong mahal.
Cagaiita,i, pipiguilan
at sa iniiernong easaman
siyang pinangagalingan
nang madlang eapahamaean.
Ang pagsumpa,!, ii^agan
lalo,t, ualaag eabuiohan,
datapua eun eailangan
ang boong eatotthanan.
Masasama^i, lalayuan
huag susundd minsan man
na sila,i paquisamahap,
maeruing sa gabi,t, sa arao.
Ualang mapalad isaman
dito sa hamae na bayan,
eun hindi nga >a6n lamang
may mabuting eahanganan.
Cun ibig mong maguinhaua
ang iyong pag aasaua,
ieao ay iiumanap baga *
nang iyong maeaeapara.
Cun mangyari,i, pagpiiitan
matua ang ealahatang
rpanga nangageaeapisan
na masaLua,t, magaling man.
Baua^t^ isa,!, quiquilala
nang di ibig na sumala
sa magagauang iahat na
at eun alin yaon baga.
— 104 —
Jamds eosas mal ganadas
en tu eoneieneia eoneiente,
sino todas jn8tamente.
En enanto lengua pudieres
eon ai^iso sM templado
que es malo ser desboeado.
Las palabras deshonestas
ni las pienses^ ni las digas
que son tieras enemigas.
Las eosas que has menester
de f utura y de presente,
proeura eomo prudente.
Muelios hooabres hay pesadoa
que es pasi6n tratar eon ellos,
huye de ser uno de ellos.
De tu mismo da tal prneba
que en tus diehos y tus heehoa
estin de ti satisteehos.
Oeloso ni sospeehoso
no lo tengas por eostumbre
qae te quemar4s sin lumbre.
Ou^ndo alguna eosa emprendes
mirad primero el tin de ellas
antes de llegar & haeerlas.
Aeuteiate de la muerte
que tal aeuerdo es virtod,
masino olvides tu salud.
. SM diligente en pagar
euando llegues a deber
para no te aborreeer.
Nunea a tus amigos pongas
eon tus que,ias y respuestas
en eosas muy deslionestas.
Ang masamang paquinabang
huag mong nasaing eamtdn,
eun hindi ang eatampatan
na ueoi sa eatuiran.
Ang dila mo,i, pagpihtan
iialagay sa eatamtaman
8apagca,tj lubhang mahalay
ang totoong buUgangaan.
Manga saiitaug mahalay
huag isagunamgunam
ni sasalitain pa man
at malupit na eaauay.
Ang iyong manga eailangan
sa darating at ngayon man,
ang iyong pagpipilitan
ang sa mabuting paraan.
Maramiag tauong mabigat
na mahirap na eausap,
^y dapat eang mangingilag
mapaquibilang sa iahat.
Sa sarili,!, magbibigay
nang sueat pagcaquitaan
sa manga uiea mo,t, gaua,i,
mayroong eauiuilihan.
Panibughd at hinala
huag ugaliing eusa,
masusunong eang mistula
eahit apoy man ay uaia
Oun may panghihimasuean
na anomang bagay bagay,
mamasdan ang eahanganan
na bago muna pasuean.
'Manimdim ea eamatayan
isang gauang eabanalan,
nguni,t, huag malimutaik
eagallngan nang eatauan.
Ang pagbayad sisipagan
euti icao,i, mageaeautang
at nang hindi baga naman
eanila eang eapootan.
Oailan man ang eaibigan
ay huag mong ilalagay
sa daing mo,t, easagutan
sa lubhang eahalay-halay.
— 105
A los viles lisonJeroa
nunea tu easa les abras,
ni eures de sus palabras.
Con todos sed bien euidado
si te plaee ser bien quisto,
aun eon los que nunea has visto.
En fin tales eosas haz
si quiere8 vivir sin tasa
que pueden salir a plaza.
Sa hamae na manghihibo
huag bubuesan ang pintd
at huag eang pasisilo
sa salitang pauang lieo.
Sa lahat ay mag-iingat
eun ibig mong maguing dapat
eahima t, doon sa lahat
na di mo nangamamalas.
Oaya nga gauing mataman
tanang dito,i, nalalaooan,
nang mabuhay eang matagal
na uald mang eapintasan.
TALES
Oon tus padres ten paeieneia
guarda no les des enejos
aunque te pisen los oJos.
A tu prineipe 6 seiior
donde quiera que estuyieres,
honraras euanto pudieres.
El meJor sabio de todos
es el tiempo, puea ei s'abe
euanto en este mundo eabe.
Si alguna eosas quisieres
saber si es aea 6 alld,
el tiempo te lo dirA.
Las eosas que son dudosas
si son de buena 6 mal arte,
h^ehalas d buena parte.
Nunea eures prometer
porque si eumplir no puedes,
por hombre vano noj quedes.
En tns diehos y tus heehos
tendrds eontinuo memoria
que adelanta fama gloria.
Sa magulang magtitiis
huag bibiguian nang galit,
mata mo,i, yuraean eaiiit
ieao ay paeatitiis.
Sa hari 6 paoginoon
eahit saan ca naroon,
ay quiquila eang campo,fc,
papurihan mong hinahon.
Ba lahat lubhang maalam
ang panahon baga lamang
at eaniyang naaldman
ang sa mundo^i, nalululan
Ang ali,t, alin mang bagay
na ibig mong maalaman
eun dito baga eun saan,
panahon ang magsasaysay,
Sa bagay na alanganin
eun masama 6 magaiing,
ieao ay doon quiquiling
sa lalong minamagaling.
Huag mangaeo isaman
eundi mo magagampanan,
nang hindi ca mapalagay
tauoag ualang eabuluhan,
Sa manga gaua mo,t, sabi
alalahaning parati
ang sa ieapapabuti
nang iyong fama at puri.
— 106
Todos los Inales del mundo
andan ju!itos en un trato
eoa el hombre qu8 es ingrato
Las eosas que son ineiertas
nadie las debe temer
pues no saben si han de ser,
IiO que eonseguir no puedes
neeia epsa es trabajar
para saberlo de dejar
Oon todas veras proeura
.haeer euanto bien pudieres
^ donde quiera que lueres.
A la ley que tu pusieres
aunque sea pisar todos,
sed sujeto mas qu6 todos.
Proeura entre tus amigos
. esperimentar bien de ellos
que no es malo eonoeerlos.
Si tu amigo en algo yerra
de el 4 ti le reprende
y en piiblieo le defiende.
Sed modesto en hablar,
prudente en el persuadir
y templado en pedir*
Cuando alguna eosa torpe,
tii pensamiento comienza
de pensarlo t6n venguenza.
Lo que tu piensaa haeer,
t^nlo seereto en tu peeho
hasta que lo tengas heeho,
Aunque se pierda la vida
si la eausa es aprobada,
no es perdida, mas ganada.
Tanang easam-an sa mundo
nageaeapisang totoo
sa uica,t, gaua naog tauong
palamara,t, ualan^ tuto.
Ang ualang easiguruhan
di dapat na eataeulan,
8apagca,t, di nalalaman
eun mangyayari 6 di man.
Ang hindi mo maeaeamtan
huag gauing pagpagura,t,
isa lamang eaululau
pagea.t, iyo ring iiuau,
Dapat moug pagpilitan
gumaua uaug eagaliugau
ua iyong maeaeayauau, ^
eahit saau pa maug lugar.
Sa bigay mong eautus^u
eahit putie ma,i, yuraeau
susaudd uga muna,i, ieao
at bago aug ealahatin.
Aug eatoto,!, pagpilitaug
iyoug masuboe ua tuuay
at hiudi masamd namaug
ugali uiya,i, maalamau.
Catoto,i, eun mamali mau
lihim moug pangungusapau,
uguui,t, sa harap natig taudu
iyoug ipagsasaugalaug.
Aug pag-uica,t, ilaiagay
sa eahinhiuan uaug asal,
aug pagcuro,i, eabaita,!,
aug paghiugi,i, eatamtamau.
Cuu aug bagay na mahalay
mapasoe sa gunamgunam,
eahit sa isip mau lamang
magdala eaug eahihian.
Ang iuiisip moug gauiu
sa iyoug dibdib ilihim
hangang di mo ualiliniug
ang eayarian magaliug,
Cahit mauala ^ng buhay
euu ang dahilau ay tuuay
hiadi pangnnguhiguihau
bageus paquiquinabaugau.
— 107
La honra que es verdadera
en vej^z y 3uventud,
solamente es la virtud.
El que es de noble linaie
sin virtad eleneia y modestia,
aunqtie noble es eomo bestia.
Siuy mejor e§ la nobleza
que por la virtud se gana
que la de eangre mana.
Todas las eosas del mundo
variables paeden ser
pero lo es mas la muJ3r
Por mueho que nadie eneubra
la edad y los anos que hd,
el tiempo lo parlara.
Ang tunay na eamahalan
sa matandd at bata man,
uaia nanga eundi lamang
yaong gauang eabanalan,
Ang mayroong lahing mahal
na uala mang eabanalao,
€arununga,t, eahinhinan,
parang hayop nabubuhay.
Mabuti ang eamahalan
na biinga nang eabanalan
at mahiguit pangang tanay
sa dugdng pinangalingan.
Ang tanang bagay sa mundo
marahil pabagobago,
nguni,t, mahiguit pa rito
ang manga babaing tauo.
Malaqui mong eaibigang
ieaila nang sinoman
ang edad at taong bilang
panah6n ang magsasaysay.
NUMEROS ROMANOS.
Uno. .
• I \
Sesenta. . .
LX
Dos .
Tres.
. . II.
. III.
1 Setenta. . .
1 Oehenta . .
. LXX,
. LXXX
Guatro
. IV.
] Noyenta . .
X0
Cinco
. .V. ■<
\ Giento . .
, . c
Seis .
. .VL
Doseientos .
. . cc
Siete
VII.
Treseientos
. CC€)
Oeho .
vni.
[ Guatroeientos
, . CD
Nueve .
IX.
\ Q,uinientos
, . D
Diez. .
. X.
'i Seiseientos
. . DC
Veinte
. XX.
j Seteeientos.
. . DCC
Treinta
.XXX.
l Oehoeientos
DCCC
Ouarenta
, LX
'\ Novecientos
. . CM
eineuen
ta.
L
\ Mil . . .
. . . M
— 108
TaMa de Wiinieros Denomiiiadlo»
MEDIDAS DE LONGITUD
6666^3 varas
20000 pies,
2 varas esp.
3 pies.
12 pulgadas.
12 lineas.
12 puntos.
La legua
La braza
La ¥ara
El pie . .
La pulgada,
La linea
Metro, unidad lundameBtal
y usual, equivale a una
vara, siete pulgadas y 805
mil^simas de linea.
El deeametro— diez metros.
El heetometro-
Ei kilometrd—
1196 varas.
EI miriametro-
tros .-11 960
El deeimetro—
metro
El eentlmetro-
mo de idem,
Un milimetro-
de idem.
— eien metros-
mil metros 6
— diez mil me*
varas lineales
un deeimo de
— un eentesi-
~un mileeimo
MEDIDAS DE GAPAGIDAD
El cavan
La ganta
El quintal
La arroba
La libra .
La Dnza ,
El adarme
25 ganlas.
8 ehupas
La ehupa
4 apatanes.
MEDIDAS DE PESO
. 4 arrobas.
. 25 Hbras
. 16ouzas.
. 16 admes.
. 36 granos,
MEDIDAS
El
pieo i ^ ^^^ arrobas 6
I 10 ehinantas.
La ehinanta 10 eates.
El eate 1 Hbra y 6 onzas.
La tinaja , 16 gantas.
La ganta . 8 ehupas.
La arr. 6 eant. 4 euartillas
DE LIQUIDOS
La euartilla
La azumbre
El euartillo
2 azumbres.
4 euartillos.
4 eopas.
— 109 ~
El quifion
La balita
El loan .
La onza
El peso
MEDIDAS AGRARIAS
10 balitas.
10 loanes.
100 brazas
euadradas.
El quifion — 2 heetAreas, 79
areas y 60 eentidreas.
La balita— 75 areas y 95
eentidreas
El loan -3 dreas y 80 etreas.
MONEDAS DE ORO Y PLATA
16 pesos.
8r^ftes.
La peseta
El real *
El euarto
32 euartos
20 euartos
8 mdis.
El siglo
El aiio
EI mes
DEL TIEMPO
100 aiios.
12 mses
30 dias.
El dia .
La hora .
El minuto
24 horas.
60 minutos.
60 segundos.
E^iS<»li^^
y -.y s..;.- «■:.■/
5'.''
Hga maliahalagaiig akM
n
6.50
4.50
0.50
Dieeionario lagles— EspaAoI— Tagalog, ni Sot G.
Calder6n:
Papel satinado.
Papel peri6dico,
Dieeionario Ingles— Tagalo ni H. L6pez
Dieeionario Manual de terminoe eomunes Espa
fiol Tagalo ni Kosalio Serraoo
Dieeionario Tagalo Hispano ni P. Serrano
Vocabulario Tagalo Oastellano ni E. FernAndez
Yoeabulario Pilipino Ingles ni Eusebio T. Daluz
Yoeabulario Tagalo-^Oastellano— Ingles eon partes
de Gram^tiea y frases usuales ni D. E.
Ferndndez at S. G. Oalder6n
Ang mahusay na paraan ng paggamot sa mga
maysaquit ayon sa aral ni Tissot
Medieinas Gaseras en tagalo ni Fr. Fernando de
Sta Maria , . .
Akl6t ng Pagluluto ni R. Ignaeio
Tanungan ng Bayan ni Areadio 0. Gingeo tomos
I, 11 y III . .
Ang Bill de Divorcio ni Areadio 0. Gingeo
Ang mahusay oa pananalumpati oi A. C. Gingeo
Ordeulo ni Napoiedn ni 0. Trinidad carton6,
riistiea,
1? >f ij '^
Pasteleria at Reposteria „ „ „
Patntibay ng Pagsinta P. H. Poblete
Ilao at Gaguinhauahan ng Oaloloua (Devocionario)
Fequefio Devocionario en tagalo
Pagdalao sa Santlsimo Saeramento
Ang mga akldt na ito ay ipinagbibli sa mga Librerla
ni J. MARTINEZ, Plaza Moraga 34 36. Plaza Calder6n
108 at Gabildo 253 Maynila.
X<mo^"'^
UNIVERSITY 0F MICHIGAN
3 9015 00171 5567
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11